ບໍລິໂພກນິຍົມ ພາກ 1: ເຈົ້າບໍລິໂພກນິຍົມບໍ່? (Are you a slave to consumerism?)

ຕອນຍັງນ້ອຍ ຈື່ໄດ້ວ່າ ປີຫນຶ່ງໄດ້ເຄື່ອງນຸ່ງໃຫມ່ສະເພາະຕອນບຸນປີໃຫມ່ລາວ, ເຄື່ອງງາມແດ່ແມ່ນພີ່ນ້ອງຜູ້ມີຖານະດີ (ເຄື່ອງເພິ່ນບໍ່ນຸ່ງແລ້ວ) ເພິ່ນເອົາໃຫ້, ມີເທື່ອຫນຶ່ງບໍ່ຍອມໄປບຸນປີໃຫມ່ໂຮງຮຽນ ຍ້ອນພໍ່ແມ່ ບໍ່ຊື້ສົ້ງຍີນໂຕໃຫມ່ໃຫ້. ດຽວນີ້, ເຄື່ອງເຕັມຕູ້ ສິ້ນຢ່າງດຽວມີປະມານ 30 ກວ່າຜືນ ເສື້ອໂສ້ງ ນຸ່ງເປັນປີກະຍັງບໍ່ໄຂວ່, ບາງໂຕນຸ່ງບໍ່ຮອດສາມເທື່ອຊໍ້າ. ຊື້ມາເຮັດຫຍັງຫລາຍແທ້? ມີແລ້ວມີຄວາມສຸກຫລາຍຂຶ້ນຫວະ? ເບິ່ງຄືຮັ່ງຂຶ້ນຫວະ? ຖ້າເອົາເງິນທີ່ຊື້ຂອງພວກນີ້ໄປທ້ອນ ຄືຊິໄດ້ຫລາຍແລ້ວ.

ບໍລິໂພກນິຍົມແມ່ນຫຍັງ? 

ເປັນລັດທິຫນຶ່ງ (ຮະຮະ) ທີ່ນິຍົມບໍລິໂພກເກີນຄວາມຕ້ອງການທີ່ຈຳເປັນໃນຊີວິດ ແລະ ເກີນຖານະລາຍໄດ້ ຫລື ຄວາມສາມາດໃນການຜະລິດ ຫລື ຫາມາໄດ້ຂອງຕົນເອງ. ລັກສະນະຕົ້ນຕໍຂອງການລັດທິນີ້ ແມ່ນ ມີທັດສະນະມັກຊົມໃຊ້ຫລາຍກວ່າຜະລິດ (ຖືວ່າ ການໄດ້ຊົມໃຊ້ແມ່ນຄວາມສຸກ), ມີພຶດຕິກຳອວດຮັ່ງອວດມີ (ຖືວ່າ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຄອບຄອງວັດຖຸແມ່ນຄົນຮັ່ງມີ) ແລະ ລະບົບເຮັດໃຫ້ທຸກຢ່າງກາຍເປັນສິນຄ້າ (ບໍ່ເວັ້ນແມ່ນແຕ່ວັດທະນະທຳ ການເຮັດບຸນ ກໍ່ມີລັກສະນະສຳເລັດຮູບທີ່ຈ່າຍເງິນຊື້). ເປັນລັດທິບູຊາຄວາມສຳເລັດຮູບ: ໄດ້ມາຢ່າງງ່າຍໆ, ໄວໆ, ບໍ່ຕ້ອງເຮັດຫຍັງເອງ ແລະ ໃຊ້ເງິນຊື້.

ແນວຄິດບໍລິໂພກນິຍົມ ແມ່ນເກີດຂຶ້ນບົນພື້ນຖານຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າ ເພື່ອໃຫ້ເຮົາມີຄວາມສຸກຫລາຍຂຶ້ນ,

ມີຊີວິດດີຂຶ້ນ ແລະ ເປັນຄົນທີ່ມີຄວາມສຳເລັດກວ່າເກົ່າ ພວກເຮົາຈະຕ້ອງມີວັດຖຸ-ເຄື່ອງຂອງຫລາຍຂຶ້ນ.

ຮ້ອງວ່າ ການບໍລິໂພກດ້ວຍຕັນຫາ.

ໃນສັງຄົມບໍລິໂພກນິຍົມຈະມີຄວາມຫລາກຫລາຍຂອງສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການມາໃຫ້ຄົນເລືອກຊື້. ຄົນຈະຕື່ນເຕັ້ນ ສະຫນຸກສະຫນານ ເມື່ອມີຂອງໃຫມ່ອອກມາລໍ້ ໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກເປັນສຸກຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເປັນການໃຫ້ຄວາມສຸກທາງວັດຖຸ (ບໍ່ແມ່ນ ຄວາມສຸກພາຍໃນ) ແລະ ຂະນະດຽວກັນ ກໍ່ໃຫ້ອໍານາດ ແລະ ສະຖານະແກ່ຄົນທີ່ຊົມໃຊ້ມັນ (ເຊັ່ນ ລົດ, ເຮືອນຫລັງໃຫຍ່, ມືຖື ແລະ ອື່ນໆ)

ເຄື່ອງມືໃນການສ້າງແນວຄິດບໍລິໂພກນິຍົມ

ສື່ກາງທີ່ເພາະບົ່ມ ແຊກຊຶມ ປ້ອນຂໍ້ມູນທາງຈິດໃຈໃຫ້ພວກເຮົາກາຍເປັນພວກບໍລິໂພກນິຍົມ ແມ່ນສິ່ງຕ່າງໆທີ່ເຮົາຈະຕ້ອງໄດ້ພົບພໍ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ຕັ້່ງແຕ່ນອນຕື່ນ, ລະຫວ່າງທາງໄປການ, ຮອດບ່ອນເຮັດວຽກ, ທາງກັບບ້ານ, ນັ່ງເບິ່ງໂທລະທັດ ຈົນຮອດຕອນເຂົ້ານອນ.

-       ການໂຄສະນາທາງກົງ:

ຜ່ານສື່ຕ່າງໆ (ຫນັງສືພິມ, ວາລະສານ, ວິທະຍຸ, ໂທລະທັດ, ອິນເຕີເນັດ, ປ້າຍໂຄສະນາ ແລະ ອື່ນໆ) ໂດຍອາດຈະເອົາຄົນດັງ, ດາລາ ຫລື ນັກຮ້ອງ ມາເປັນຕົວແທນ, ເພື່ອໃຫ້ທຸກຄົນຢາກມີ ຢາກໃຊ້ ຄືກັນກັບຄົນດັງເຫລົ່ານັ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຄົນໃກ້ຕົວ (ຫມູ່, ເພື່ອນຮ່ວມງານ, ຄອບຄົວ) ກໍ່ແມ່ນສື່ກາງການຂາຍທີ່ແນບນຽນ ທີ່ມາບອກເຮົາວ່າສິນຄ້ານັ້ນນີ້ດີ ແລະ ເຮົາຄວນຈະຊື້ມາບໍລິໂພກ--ສັງເກດງ່າຍໆໃນເຟສບຸກຂອງພວກເຮົາ.

-       ການໂຄສະນາແຝງ:

ເຊັ່ນໃນລະຄອນ ຫລື ຮູບເງົາ. ວ່າກັນວ່າໃນຮູບເງົາເລື່ອງ ເຈມສບອນ ຕອນ ທູມໍໂລເນເວີດາຍ ທີ່ສາຍໃນປີ 1997, ມີການວາງສິນຄ້າໂຄສະນາໄວ້ຫລາຍຢ່າງຕະຫລອດເລື່ອງ ຄື ບັດເຄຣດິດ Visa, ບໍລິສັດລົດເຊົ່າ Avis, ລົດຈັກ-ລົດໃຫຍ່ BMW, ເຫລົ້າໂວດກ້າ Smirnoff, ເບຍ Heineken, ໂມງ Omega, ໂທລະສັບມືຖື Ericson, ເຄື່ອງສຳອາງ L’Oréal. ກະໄປລອງຊອກເບິ່ງຄືນ ວ່າເຫັນຜະລິດຕະພັນພວກນີ້ແທ້ບໍ່.

ຜ່ານຄ່ານິຍົມທີ່ສອດແຊກໃນກິດຈະກຳຜ່ອນຄາຍຕ່າງໆ, ຄົນຈຳນວນຫລາຍຫລິ້ນກິລາ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອໃຫ້ສຸຂະພາບແຂງແຮງ ຫລື ໄປທ່ຽວເພື່ອຜ່ອນຄາຍ ແຕ່ຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນເຫັນວ່າຕົນເອງມີຄ່ານິຍົມດີ ແລະ ລວຍ. ກິລາທີ່ຖືກນິຍົມເອົາສິນຄ້າມາພ່ວງຂາຍແມ່ນຈຳພວກ ເຕະບານ (ໃນບ້ານເຮົາ) ເທັນນິສ ຣັກບີ້ ແລະ ອື່ນໆ (ໃນຕ່າງປະເທດ). ສິ່ງທີ່ພ່ວງມານໍາແມ່ນຫຍັງ? ເກີບເຕະບານໃຫມ່, ເສື້ອ, ໂສ້ງ, ສາຍພາດຄໍ-ມັດຫົວ, ພວງກຸນແຈ ແລະ ອື່ນໆ ເຊິ່ງມີລາຄາແພງຫລາຍ ຖ້າເປັນຂອງທີມດັງ.

ບໍລິໂພກນິຍົມສົ່ງຜົນກະທົບຫຍັງຕໍ່ພວກເຮົາ? 

ນອກຈາກການເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວວາຂອງປະຊາກອນໂລກ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມຕ້ອງການບໍລິໂພກເພີ່ມຂຶ້ນແລ້ວ, ວັດທະນະທຳບໍລິໂພກນິຍົມ (ການບໍລິໂພກເກີນຄວາມຈໍາເປັນ) ກໍ່ເປັນອີກສາຍເຫດຫນຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຢູ່ຢ່າງຈຳກັດຂອງໂລກເຮົາ ຫມົດໄປຢ່າງໄວວາ ແລະ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງພວກເຮົາໃນປະຈຸບັນ. ແຕ່ໃນຫົວຂໍ້ນີ້ ພວກເຮົາຈະບໍ່ລົມກັນໃນເລື່ອງນີ້, ມີແຕ່ສຸມໃສ່ອັນທີ່ກ່ຽວກັບການດຳລົງຊີວິດຂອງໄທເຮົາເຈົ້າຂ້ອຍ ທີ່ໃກ້ຕົວ ເຫັນໄດ້ແຈ້ງ ແລະ ສາມາດນໍາໄປປັບໃຊ້ໄດ້ຫລາຍກວ່າ J

ຜົນກະທົບຕໍ່ບຸກຄົນ ແລະ ຄອບຄົວ 

ໃນໂລກນີ້ ມະນຸດທຸກຄົນທັງມີລາຍໄດ້ ຫລື ບໍ່ມີລາຍໄດ້ ກໍ່ຕ້ອງການບໍລິໂພກຄວາມຈຳເປັນພື້ນຖານ (ອາຫານ, ເຄື່ອງນຸ່ງ, ຢາປົວພະຍາດ, ທີ່ພັກອາໄສ), ດັ່ງນັ້ນ ຄົນທີ່ມີລາຍໄດ້ຈຶ່ງຕ້ອງຫາມາລ້ຽງຜູ້ບໍ່ມີລາຍໄດ້. ໃນທາງເສດຖະສາດຕາມທິດສະດີການຊົມໃຊ້ຂອງເຄນສ (ຂໍໂທດເດີ້ ຜູ້ຂຽນເປັນນັກເສດຖະສາດ), ການໃຊ້ຈ່າຍເພື່ອການບໍລິໂພກ ຈະເພີ່ມຂຶ້ນ ຫລື ຫລຸດລົງນັ້ນ ຂຶ້ນຢູ່ກັບລາຍໄດ້--ຫມາຍຄວາມວ່າ ຄົນທີ່ມີລາຍໄດ້ສູງ ຍິ່ງມີອຳນາດຊື້ ແລະ ທ່າອ່ຽງໃນການໃຊ້ຈ່າຍເພື່ອການບໍລິໂພກສູງ. ໃນຂະນະດຽວກັນ ການບໍລິໂພກກໍ່ມີການພົວພັນລວງປີ້ນກັບການອອມ--ຫມາຍວ່າ ຍິ່ງບໍລິໂພກຫລາຍ ກໍ່ຍິ່ງອອມຫນ້ອຍລົງ. ສະຫລຸບກໍ່ຄື ບໍລິໂພກນິຍົມ ເຮັດໃຫ້ຄວາມສາມາດໃນການອອມຂອງພວກເຮົາຫລຸດລົງ ແລະ ນຳໄປສູ່ການເປັນຫນີ້.

ບໍລິໂພກນິຍົມ (ຜ່ານການໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ) ຍັງຕີຂອບໃຫ້ຄົນເຮົາ ເຂົ້າໃຈບາງຢ່າງຜິດ--ມຸ່ງແຕ່ບໍລິໂພກຈົນບໍ່ຄິດເຫັນອັນອື່ນທີ່ຈໍາເປັນກວ່າ. ຍົກຕົວຢ່າງ: ການສະແດງຄວາມຮັກຂອງພໍ່-ແມ່ຕໍ່ລຸກ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ລູກນ້ອຍຕ້ອງການດື່ມນົມແມ່ ແລະ ການໂອບກອດ. ແຕ່ໃນປະຈຸບັນ, ຄວາມຮັກນັ້ນ ຖືກແທນດ້ວຍ ການຊື້ນົມຜົງມາຊົງໃຫ້ດື່ມ, ປ່ອຍຄົນອື່ນໃຫ້ລ້ຽງລູກໂຕເອງ ແລະ ຊື້ສິ່ງຂອງ ຫລື ຂອງຫລິ້ນໃຫ້ແທນ (ກະຮູ້ວ່າ ຊິມີຄົນຍົກບັນຫາ ບໍ່ມີເວລາ ຫລື ນໍ້ານົມບໍ່ມີຂຶ້ນມາ, ແຕ່ກະເອົາໄວ້ເປັນກໍລະນີຍົກເວັ້ນຊະເນາະ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນແນວນັ້ນອີ່ຫລີ).

ສິ່ງທີ່ເຮົາຊື້ມາໃຊ້ຍ້ອນອິດທິພົນຂອງແນວຄິດບໍລິໂພກນິຍົມ, ມັນບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮົາຈໍາເປັນຕ້ອງມີ ເພື່ອເອົາມາປັບປຸງຄຸນນະພາບຊີວິດຂອງເຮົາໃຫ້ດີຂຶ້ນ ຫລື ຢູ່ດີກິນດີຂຶ້ນ, ພຽງແຕ່ສະຫນອງຕັນຫາຂອງເຮົາຊື່ໆ.

ແນວຄິດບໍລິໂພກນິຍົມ ຍັງຈຳກັດທາງເລືອກໃນການດຳລົງຊີວິດຂອງເຮົານຳອີກ, ໂດຍການບອກເຮົາວ່າ ຖ້າຢາກມີຄວາມສຸກ ຢາກປະສົບຜົນສຳເລັດ ຕ້ອງເຮັດແນວນັ້ນ ໃຊ້ອັນນີ້ (ເຊັ່ນ: ຢູ່ເມືອງລາວ ດື່ມເບຍລາວ). ເຊິ່ງມັນບໍ່ໄດ້ປະປ່ອຍໃຫ້ເຮົາເປັນຄົນເລືອກເອງ ທັ້ງທີ່ຈິງ ເຮົາມີທາງເລືອກຫລາຍກວ່ານັ້ນ.

ແນວຄິດນີ້ ຍັງສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ທັດສະນະໃນການເບິ່ງໂລກ ແລະ ການກະທໍາຂອງພວກເຮົາ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນການເລັ່ງເປົ້າຫມາຍໄປຫາວັດຖຸ ຫລາຍກວ່າ ໄປຫາຄົນ (ມະນຸດ), ກະຕຸ້ນໃຫ້ເຮົາມີຄວາມຕ້ອງການຢາກຊື້, ກະຕຸ້ນໃຫ້ຄົນພາກັນຜະລິດ ແລະ ຂຸດຄົ້ນ ເອົາຊັບພະຍາກອນຫາຍາກອອກມາໃຊ້ຫລາຍຂຶ້ນ.

ແລະ ສຸດທ້າຍ, ມັນບໍ່ແມ່ນແນວຄິດການບໍລິໂພກທີ່ນໍາພາພວກເຮົາໄປສູ່ການພັດທະນາທີ່ຍືນຍົງ ຫລື ຄວາມສຸກທີ່ແທ້ຈິງທີ່ເຮົາຕ້ອງການ.

ທ່າອ່ຽງການບໍລິໂພກນິຍົມໃນ ສປປ ລາວ 

ຍ້ອນອັດຕາການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດທີ່ສູງ, ລາຍໄດ້ຕໍ່ຫົວຄົນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ, ກຸ່ມຄົນຊົນຊັ້ນກາງມີຈຳນວນເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ຈຳນວນປະຊາກອນໃນໄວອອກແຮງງານກໍ່ມີຫລາຍ ເຮັດໃຫ້ຄວາມສາມາດຊື້ຂອງຄົນລາວມີຫລາຍຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຫນ້າສົນໃຈຂອງນັກລົງທຶນ ແລະ ຜູ້ຜະລິດຕ່າງປະເທດ ຢາກມາເຈາະຕະຫລາດລາວ. ນອກຈາກນັ້ນ, ການເປີດເສລີທາງການຄ້າໃນຂົງເຂດອາຊຽນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຂົງເຂດນີ້ກາຍເປັນຕະຫລາດດຽວ ຖານການຜະລິດດຽວ, ເຮັດໃຫ້ລາວ ກາຍເປັນຕະຫລາດຂາຍສິນຄ້າທີ່ຮອງຮັບຜະລິດຕະພັນຈາກບັນດາປະເທດອາຊຽນອື່ນ ຍ້ອນການຜະລິດພາຍໃນຂອງເຮົາມີຫນ້ອຍ. ແນ່ນອນ ບໍລິສັດຕ່າງປະເທດ ແລະ ພາຍໃນ ຕ່າງກໍ່ພາກັນສໍາຫລວດຕະຫລາດ ສຶກສາຄວາມຕ້ອງການບໍລິໂພກສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການຂອງຄົນລາວ ນິດໄສໃຈຄໍ ແລະ ວັດທະນະທຳຮີດຄອງ ເພື່ອເອົາໄປວາງແຜນການຕະຫລາດ, ສ້າງໂຄສະນາ, ແລະ ເຮັດທຸກຢ່າງເພື່ອໃຫ້ຄົນລາວຊຶ້ເຄື່ອງຈາກຂະເຈົ້າຫລາຍໆ. ຟັງແລ້ວເປັນຕາຢ້ານບໍ່?

ຈະຫລີກລ່ຽງອິດທິພົນຂອງການບໍລິໂພກນິຍົມໄດ້ແນວໃດ? 

ໃນລະດັບສັງຄົມໂດຍລວມ

ເຮົາຕ້ອງໄດ້ສົ່ງເສີມໃຫ້ຄົນມີທາງເລືອກທີ່ແທ້ຈິງໃນການບໍລິໂພກ, ສະຫນອງທັກສະທີ່ຈຳເປັນໃຫ້ເຂົາສາມາດເລືອກທາງທີ່ຕົນຕ້ອງການ ແລະ ກະຕຸ້ນໃຫ້ພວກເຂົາໃຊ້ຊີວິດໃນແບບທີ່ເຂົາຕ້ອງການ. ຊີວິດທີ່ມີທັງສິ່ງທີ່ເປັນວັດຖຸ (ອາຫານ, ນໍ້າດື່ມ, ບ່ອນພັກອາໄສ ແລະ ເງິນ) ແລະ ບໍ່ແມ່ນວັດຖຸ (ທັກສະຊີວິດໃນການຕັດສິນໃຈເລືອກດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ໃນການໃຊ້ຊີວິດຢ່າງມີຄວາມສຸກ). ເພື່ອເຮັດໄດ້ແນວນັ້ນ ເຮົາຕ້ອງການ ຊຸມຊົນທີ່ເຂັ້ມແຂງ, ການສຶກສາເພື່ອສົ່ງເສີມແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບການຢູ່ດີກິນດີ, ສະຫນອງກາລະໂອກາດຕ່າງໆ ໂດຍປາດສະຈາກແຮງ ຫລື ສິ່ງຊວນເຊື່ອທາງການຄ້າ.

ໃນລະດັບບຸກຄົນ 

ມັນເປັນການຍາກສຳລັບທຸກຄົນທີ່ຈະປັບປ່ຽນພຶດຕິກຳການບໍລິໂພກຂອງຕົນເອງໃນມື້ຫນຶ່ງຍາມດຽວ, ມັນຕ້ອງໄດ້ຄ່ອຍເປັນຄ່ອຍໄປ. ສອງຢ່າງທີ່ສາມາດເຮັດໄດ້ເພື່ອຕົວເອງໃນຕອນນີ້:

1.    ຝຶກແອບຕ້ານການບໍລິໂພກນິຍົມດ້ວຍສະຕິປັນຍາ

-       ຕ້ອງຮູ້ສຶກຕົວຢູ່ສະເຫມີເວລາທີ່ການຊວນເຊື່ອເພື່ອບໍລິໂພກນິຍົມເຂົ້າມາມີອິດທິພົນໃນຊີວິດເຮົາ ຫລື ພະຍາຍາມຍົ່ວຍວນເຮົາ

-       ພະຍາຍາມປ້ອງກັນຕົວເອງຈາກການຍັດຍຽດໃຫ້ບໍລິໂພກ. ພາຍຫລັງໄດ້ຮັບຂໍ້ມູນຂ່າວສານແລ້ວ, ຕ້ອງພິຈາລະນາວ່າແຫລ່ງມັນມາຈາກໃສ ແລະ ມີຈຸດປະສົງຫຍັງ, ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈວ່າ ຈະເຊື່ອ ແລະ ຊື້ຜະລິດຕະພັນ ແລະ ການບໍລິການນັ້ນໆ ຫລືບໍ່

2.    ບໍລິໂພກຫນ້ອຍລົງ ແລະ ໃຊ້ຊີວິດໄປກັບຢ່າງອື່ນຫລາຍຂຶ້ນ

-       ຫລຸດປະລິມານການບໍລິໂພກ (ກິນ, ດື່ມ, ຊົມໃຊ້)

-       ຫລຸດຜ່ອນຄວາມສຳຄັນຂອງວັດຖຸນອກກາຍທີ່ບໍ່ຈຳເປັນ

ຊອກຫາຄືນ ສິ່ງສຳຄັນ ແລະ ຕ້ອງການແທ້ໆໃນຊີວິດ ແລະ ສຸມໃສ່ໄຂວ່ຄວ້າມັນ ບໍ່ໄປຕິດກັບການບໍລິໂພກຢ່າງດຽວຈົນເກີນໄປ 

ບົດຄວາມນີ້ຂຽນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາງດ້ານວິຊາການ, ກະລຸນາເຄົາລົບສິດທິທາງປັນຍາ ແລະ ໃຫ້ຄວາມເຫັນຢ່າງສ້າງສັນດ້ວຍ

ສິ່ງທີ່ຜູ້ຍິງເຮັດວຽກເປັນລູກຈ້າງຄວນຮູ້ (What Female Workers Should Know)

ກ່ອນອື່ນເຮົາມາເອກະພາບນຳກັນກ່ອນວ່າ ແມ່ຍິງເປັນມະນຸດເພດຫນຶ່ງທີ່ມີຄວາມສາມາດ, ຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມທະເຍີທະຍານ ຄືກັນກັບເພດຊາຍ, ສະນັ້ນ ພວກເຂົາຄວນຈະໄດ້ຮັບໂອກາດໃນການນໍາໃຊ້ ແລະ ພັດທະນາທ່າແຮງຂອງຕົນ ແລະ ມີສິດສະແດງອອກໃນສິ່ງທີ່ຕົນເອງເລືອກ. ໃນດ້ານວຽກງານ, ແມ່ຍິງເຮົາເມື່ອໄດ້ຮັບການສຶກສາ ແລະ ມີທັກສະໃນການເຮັດວຽກວິຊາສະເພາະໃດຫນຶ່ງ ຈະສາມາດປະກອບສ່ວນພັດທະນາສັງຄົມໃນຫລາກຫລາຍອາຊີບ ນັບແຕ່ ແພດຫມໍ, ວິສະວະກອນ, ນັກສ້າງຊອບແວຣ, ນັກສັງຄົມສົງເຄາະ ແລະ ອື່ນໆ. ໃນຊີວິດຄອບຄົວ, ນອກຈາກເປັນຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດເດັກທຸກຄົນແລ້ວ, ແມ່ຍິງມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການສ້າງເສີມສຸຂະພາບ ແລະ ການສຶກສາຂອງເດັກໃນຄອບຄົວນໍາອີກ. ເຮົາຈຶ່ງເວົ້າໄດ້ວ່າ ການປະກອບສ່ວນຂອງແມ່ຍິງໃນສັງຄົມ ແລະ ວຽກງານ ແມ່ນກໍ່ໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງທີ່ດີໃນສັງຄົມ.

          ຕໍ່ກັບທ່າແຮງທີ່ກ່າວມານັ້ນ, ເພດຍິງສ່ວນໃຫຍ່ຍັງໃຊ້ຊີວິດຢູ່ກັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ ແລະ ຫຍຸ້ງຍາກຢູ່ ເມື່ອທຽບກັບເພດຊາຍ. ດ້ານກາຍຍະພາບ, ເຫັນວ່າເພດຍິງມີຄວາມບອບບາງຫລາຍກວ່າ ແລະ ມັກຖືກຕີລາຄາວ່າເປັນອ່ອນແອ. ຫລາຍຄັ້ງ ແມ່ຍິງກາຍເປັນເຫຍື່ອຂອງຄວາມຮຸນແຮງໃນຄອບຄົວ ບໍ່ວ່າທາງເສດຖະກິດ, ທາງຮ່າງກາຍ ຫລື ທາງເພດ. ໃນຫລາຍປະເທດ, ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ແມ່ຍິງມີສິດມີສຽງທາງການເມືອງ, ບໍ່ໃຫ້ເຂົ້າເຖິງການສຶກສາ, ວຽກເຮັດງານທຳ ແລະ ການເງິນ ເພາະຄິດວ່າເປັນເພດທີ່ດ້ອຍຄ່າໃນສັງຄົມ. ຢູ່ເຮືອນ, ກໍ່ມັກຖືກມອບຫມາຍໃຫ້ເຮັດວຽກເຮືອນໃນປະລິມານຫລາຍກວ່າ (ເຊັ່ນ ເບິ່ງແຍງຜູ້ເຖົ້າ, ເອົາລູກ, ແຕ່ງກິນ, ເຮັດວຽກເຮືອນ, ຮັບແຂກຄົນ, ເຫຍັ້ນເບຍໃນງານລ້ຽງ, ເຮັດວຽກຫາເງິນ ແລະ ອື່ນໆ). ເມື່ອໄປບ່ອນເຮັດວຽກ, ກໍ່ມັກຈະໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງຫນ້ອຍກວ່າ ແລະ ຖືກມອບວຽກບາງອັນທີ່ຕ້ອງເຮັດໂດຍປະລິຍາຍ (ເຊັ່ນ ເສີບນໍ້າ, ຈັດຫາອາຫານ, ລ້າງຖ້ວຍ ແລະ ອື່ນໆ).

          ໃນຫົວຂໍ້ນີ້ ຈຶ່ງຢາກລົມກັນກ່ຽວກັບ ສິດທິຂອງຜູ້ອອກແຮງງານໂດຍສະເພາະເພດຍິງ ທີ່ລູກຈ້າງ ແລະ ຜູ້ປະກອບການຄວນເອົາໃຈໃສ່.

ສິດຕາມກົດຫມາຍແຮງງານລາວ

ໃນກົດຫມາຍແຮງງານສະບັບລ່າສຸດ ລົງວັນທີ 24 ທັນວາ 2013 (ມີ 64 ຫນ້າ, 181 ມາດຕາ, ດາວໂລດມາອ່ານໄດ້ ສະບັບເຕັມ/ສະບັບຫຍໍ້) ໄດ້ກໍານົດຢ່າງຈະແຈ້ງກ່ຽວກັບ ເວລາເຮັດວຽກ, ການເຮັດວຽກເພີ່ມໂມງ, ວັນພັກປະຈຳອາທິດ, ວັນພັກທາງລັດຖະການ ແລະ ພັກບຸນປະເພນີ, ການພັກເຮັດວຽກເນື່ອງຈາກການເຈັບເປັນ, ການລາພັກເພື່ອທຸລະກິດສ່ວນຕົວ (ວຽກຄອບຄົວ), ການເຮັດວຽກກາງຄືນ, ການນໍາໃຊ້ແຮງງານເພດຍິງທີ່ຖືພາ ຫລື ໃນໄລຍະລ້ຽງລູກນ້ອຍ, ການພັກວຽກຂອງຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງກ່ອນ ແລະ ຫລັງອອກລູກ, ການບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ກະທຳຕໍ່ແຮງງານເພດຍິງ, ການເບີກຈ່າຍເງິນເດືອນ, ບູລິມະສິດໃນການຮັບເງິນເດືອນ ຫລື ຄ່າແຮງງານ, ຄ່າເຮັດວຽກເພີ່ມໂມງ, ຄ່າເຮັດວຽກໃນວັນພັກປະຈຳອາທິດ ແລະ ວັນພັກລັດຖະການ.

ນອກຈາກນັ້ນ ກົດຫມາຍແຮງງານຍັງໄດ້ລະບຸກ່ຽວກັບ ການທົດລອງເຮັດວຽກຂອງຜູ້ອອກແຮງງານ, ສັນຍາແຮງງານ ແລະ ທຸກຢ່າງກ່ຽວກັບການລິເລິ່ມ ແລະ ສິ້ນສຸດສັນຍາເຮັດວຽກ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ອອກແຮງງານຄວນພິຈາລະນາກ່ອນຕົກລົງໃຈ ຫລື ເຊັນສັນຍາເຮັດວຽກກັບບ່ອນໃດຫນຶ່ງ. ເມື່ອອ່ານກົດຫມາຍແຮງງານແລ້ວ, ມີຫລາຍຂໍ້ສັງເກດທີ່ຫນ້າສົນໃຈ ແລະ ຄິດວ່າຫລາຍຄົນຄົງຈະບໍ່ຄິດຮອດ ຕົວຢ່າງ: ກົດຫມາຍຮັບຮູ້ ສັນຍາແຮງງານ 2 ຮູບການ ຄື: ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແລະ ທາງປາກເປົ່າ. ໃນກໍລະນີທີ່ຝ່າຍຫນຶ່ງ ຫລື ສອງຝ່າຍເປັນນິຕິບຸກຄົນ ຫລື ການຈັດຕັ້ງ, ສັນຍາແຮງງານຕ້ອງເຮັດເປັນລາຍລັກອັກສອນ. ສະນັ້ນ, ຖ້າຫາກທ່ານກຳລັງເຮັດວຽກໃຫ້ນາຍຈ້າງທີ່ເປັນອົງການຈັດຕັ້ງ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຖືສັນຍາແຮງງານທີ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ກໍ່ຖືວ່າ ບໍ່ສອດຄ່ອງກັບມາດຕາ 77​ ຂອງກົດຫມາຍ. ເພາະວ່າການເຮັດສັນຍາແຮງງານປາກເປົ່ານັ້ນ ອະນຸຍາດໃຫ້ມີໄດ້ໃນກໍລະນີທີ່ທັງສອງຝ່າຍເປັນບຸກຄົນທົ່ວໄປ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ການມີສັນຍາແຮງງານທີ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແມ່ນດີກວ່າ ສັນຍາປາກເປົ່າ ຢູ່ແລ້ວ ເພາະການພິສູດສັນຍາປາກເປົ່ານັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງ່າຍໆ.

ການທີ່ຍົກເອົາປະເດັນ ກ່ຽວກັບສັນຍາແຮງງານມາເວົ້າ ຍ້ອນວ່າ ມັນສຳຄັນ ແລະ ຕາມກົດຫມາຍແລ້ວ ກ່ອນເຂົ້າເຮັດວຽກຢູ່ບ່ອນໃດຫນຶ່ງ ຜູ້ອອກແຮງງານຄວນເອົາໃຈໃສ່ ເນື້ອໃນຂອງສັນຍາແຮງງານ ວ່າມີອົງປະກອບພື້ນຖານເຫລົ່ານີ້ ຫລື ບໍ່:

-       ຊື່ ແລະ ນາມສະກຸນຂອງຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ ແລະ ຜູ້ອອກແຮງງານ,

-       ວຽກງານ, ສິດ, ພັນທະ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ຫນ້າທີ່ວິຊາສະເພາະຂອງຜູ້ອອກແຮງງານ

-       ເງິນເດືອນ ຫລື ຄ່າແຮງງານ ຂອງຜູ້ອອກແຮງງານ

-       ອາຍຸຂອງສັນຍາແຮງງານ, ວັນເດືອນປີ ເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ສິ້ນສຸດຂອງສັນຍາ

-       ຮູບການເບີກຈ່າຍ ເງິນເດືອນ ຫລື ຄ່າແຮງງານ

-       ກຳນົດເວລາການທົດສອບຄວາມສາມາດຂອງຜູ້ອອກແຮງງານ

-       ສະຫວັດດິການ ແລະ ນະໂຍບາຍອື່ນຂອງຜູ້ອອກແຮງງານ

-       ວັນເຮັດວຽກ, ເວລາພັກຜ່ອນ ແລະ ວັນພັກ

-       ຜົນປະໂຫຍດ ທີ່ຜູ່ອອກແຮງງານ ຈະໄດ້ຮັບຫລັງຈາກສິ້ນສຸດສັນຍາແຮງງານ

-    ບັນຫາອື່ນ ທີ່ທັງສອງຝ່າຍເຫັນວ່າຈຳເປັນໂດຍສອດຄ່ອງກັບລະບຽບກົດຫມາຍ

ສິ່ງທີ່ຜູ້ອອກແຮງງານ (ຍິງ) ພົບເລື້ອຍໆ

ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າກອງທຶນປະກັນສັງຄົມ

ໃນປະເທດເຮົາ, ກອງທຶນປະກັນສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ໄດ້ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນ ກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍການປະກັນສັງຄົມ (ເລກທີ 34.ສພຊ, ວັນທີ 26 ເມສາ 2013). ກົດຫມາຍນີ້ລະບຸຢ່າງຈະແຈ້ງວ່າ ພາກສ່ວນລັດຖະບານ, ຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ (ນາຍຈ້າງ) ແລະ ຜູ້ອອກແຮງງານ ຫລື ລູກຈ້າງ ຈະຕ້ອງປະກອບສ່ວນເງິນເຂົ້າໃນກອງທຶນ (ມາດຕາ 6). ໃນກອງທຶນນີ້ ມີຫນ້າທີ່ສະຫນອງເງິນອຸດຫນຸນປະກັນສັງຄົມໃຫ້ແກ່ ຜູ້ປະກັນຕົນ ແລະ ສະມາຊິກຄອບຄົວຂອງເຂົາເຈົ້າ, ເຊິ່ງຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດຄົບຊຸດຈາກກອງທຶນນີ້ແມ່ນ: ພະນັກງານ, ລັດຖະກອນ, ທະຫານ, ຕໍາຫລວດ, ຜູ້ອອກແຮງງານ ຫລື ລູກຈ້າງ ໃນຫົວຫນ່ວຍແຮງງານ (ມາດຕາ 10). ຜົນປະໂຫຍດຈາກກອງທຶນນີ້ມີຢູ່ 8 ປະເພດ (ມາດຕາ 9) ຄື ອຸດຫນຸນປິ່ນປົວສຸຂະພາບ, ອອກລູກ ຫລື ຫລຸລູກ, ອຸບັດຕິເຫດແຮງງາານ, ປ່ວຍການ, ບໍານານ, ເສຍຊີວິດ, ອຸດຫນຸນສະມາຊິກຜູ້ປະກັນຕົນ, ແລະ ຫວ່າງງານ.

ເຮັດແນວໃດ ຈຶ່ງຊິໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດຈາກກອງທຶນດັ່ງກ່າວ? ທັງນາຍຈ້າງ ແລະ ລູກຈ້າງຕ້ອງຖອກເງິນເຂົ້າກອງທຶນປະກັນສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ລາຍເດືອນ ຕາມລະບຽບ:

·       ຖ້າເປັນລັດຖະກອນ, ລັດຕ້ອງຖອກ 8.5% ຂອງເງິນເດືອນ ແລະ ລັດຖະກອນຖອກ 8% ຂອງເງິນເດືອນ

·       ຖ້າເປັນພະນັງານ ຫລື ລູກຈ້າງຂອງຫົວຫນ່ວຍແຮງງານເອກະຊົນ, ນາຍຈ້າງຖອກ 6% ຂອງເງິນເດືອນ ແລະ ລູກຈ້າງຕ້ອງຖອກ 5.5% ຂອງເງິນເດືອນ

(ເປັນຫຍັງການປະກອບສ່ວນຂອງພາກລັດ ແລະ ລັດຖະກອນຈຶ່ງມີເປີເຊັນຫລາຍກວ່າ? ຜູ້ຂຽນຊິໄປຊອກຮູ້ຕື່ມ)

ສະນັ້ນ, ຕ້ອງໄດ້ແນ່ໃຈວ່າ ຕົນເອງໄດ້ເງິນເດືອນເທົ່າໃດແທ້ ລວມ ຫລື ບໍ່ລວມຄ່າປະກັນ, ຖ້າໄດ້ເງິນເຕັມ ກໍ່ສະແດງວ່ານາຍຈ້າງບໍ່ໄດ້ຫັກມັນເຂົ້າໄປຖອກກອງທຶນ ແລະ ນາຍຈ້າງເອງກໍ່ບໍ່ໄດ້ຈ່າຍເງິນສົມທົບ ເຊັ່ນກັນ. ສໍາລັບ ນາຍຈ້າງທີ່ເປັນໂຄງການ, ອົງການ ແລະ ອື່ນໆ ອາດມີກອງປະກັນບ່ອນອື່ນ ແລະ ມີລະບຽບຕ່າງຈາກນີ້ ເຊິ່ງກວມສັດສ່ວນນ້ອຍຂອງຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ (ລູກຈ້າງ) ທີ່ເຮົາຈະບໍ່ເວົ້າເຖິງໃນທີ່ນີ້.

ວ່າແຕ່ວ່າ ສົມທົບເຂົ້າກອງທຶນ 5.5% ແພງບໍ່? ມາເບິ່ງວ່າໃນປະເທດອື່ນ ເຂົາພາກັນປະກອບສ່ວນເຂົ້າກອງທຶນປະກັນສັງຄົມເທົ່າໃດ:

-       ຍີ່ປຸ່ນ: 14.45% ຂອງເງິນເດືອນ, ເຊິ່ງຄ່າແຮງງານຂັ້ນຕໍ່າປະມານ 1,274 ໂດລາ ຕໍ່ເດືອນ

-       ຫວຽດນາມ: 8% ຂອງເງິນເດືອນ, ເຊິ່ງຄ່າແຮງງານຂັ້ນຕໍ່າປະມານ 176 ໂດລາ ຕໍ່ເດືອນ

-       ລາວ: 5.5% ຂອງເງິນເດືອນ, ເຊິ່ງຄ່າແຮງງານຂັ້ນຕໍ່າປະມານ 108 ໂດລາ ຕໍ່ເດືອນ

-       ໄທ: 5% ຂອງເງິນເດືອນ, ເຊິ່ງຄ່າແຮງງານຂັ້ນຕໍ່າປະມານ 196 ໂດລາ ຕໍ່ເດືອນ

ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ຫລາຍຫົວຫນ່ວຍແຮງງານ ບໍ່ໄດ້ຈັດຫາລະບົບປະກັນສັງຄົມໃຫ້ກັບພະນັກງານຂອງຕົນ (ອາດເພາະບໍ່ຢາກເສຍເງິນສົມທົບ ຫລື ເສຍເວລາວຽກນີ້) ແຕ່ກໍ່ມີການປະກອບສ່ວນ ຫລື ເບີກຈ່າຍເງິນໃນເວລາທີ່ຄົນງານ ຫລື ພະນັກງານຂອງຕົນເຈັບເປັນ ຫລື ເສຍຊີວິດ, ແຕ່ຄຳຖາມກໍ່ມີຢູ່ວ່າ ຄວາມຈິງແລ້ວພະນັກງານ ຫລື ລູກຈ້າງມັກແບບໃດແທ້ ລະຫວ່າງ ເຂົ້າປະກັນສັງຄົມ ຫລື ບໍ່ເຂົ້າປະກັນສັງຄົມ.

ບໍ່ມີການກຳນົດຫນ້າວຽກແນ່ນອນ ຫລື ຖືກໃຊ້ວຽກເກີນເຂດ

          ປົກກະຕິແລ້ວ ມີການແນະນໍາຈາກທີ່ປຶກສາວ່າ ບັນດາຫົວຫນ່ວຍແຮງງານ ຫລື ບໍລິສັດ ຄວນມີການກຳນົດຫນ້າວຽກຂອງພະນັກງານຢ່າງແນ່ນອນໃນແຕ່ລະຕໍາແຫນ່ງງານ ເພາະມັນມີຜົນດີຕໍ່ການບໍລິຫານທຸລະກິດຂອງພວກເຂົາ ເຊັ່ນ ເປັນກອບຂອງຄໍາຖາມໃນເວລາສຳພາດຄົນເຂົ້າເຮັດວຽກ, ຊ່ວຍໃນການກຳນົດພາລະບົດບາດຂອງພະນັກງານ, ຮູ້ວ່າວຽກທີ່ມອບສອດຄ່ອງກັບວິໄສທັດ ແລະ ຄວາມຄາດຫວັງຂອງບໍລິສັດຫລືບໍ່, ຮູ້ວ່າພະນັກງານຍັງອ່ອນດ້ານໃດແລະຕ້ອງບໍາລຸງຫຍັງ. ເວົ້າລວມແລ້ວ ເອກະສານກຳນົດຫນ້າວຽກຂອງພະນັກງານ ແມ່ນເຄື່ອງມືຫນຶ່ງເພື່ອສື່ສານໃຫ້ພະນັກງານຮູ້ວ່າບໍລິສັດຄາດຫວັງໃຫ້ພວກເຂົາເຮັດຫຍັງ ແລະ ທັງເປັນບັນທັດຖານໃນການປະເມີນຜົນການດຳເນີນງານຂອງພະນັກງານນຳອີກ.

          ແຕ່ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຫນ້າແປກທີ່ມີຫລາຍຫົວຫນ່ວຍແຮງງານ ບໍ່ຢາກເສຍເວລາເຮັດເອກະສານມອບຫມາຍວຽກໃຫ້ແຕ່ລະຕຳແຫນ່ງງານ ຫລື ອາດຈະມີ (ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຫລື ບໍ່ເປັນລາຍລັກອັກສອນ) ແຕ່ກໍ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ພະນັກງານໄປຕາມສິ່ງທີ່ລະບຸໄວ້ ຫລື ໃຫ້ເຮັດວຽກເກີນຂອບທີ່ຕົກລົງກັນໄວ້. ສຳລັບເພດຍິງ ແລະ ພະນັກງານໃຫມ່, ນອກຈາກວຽກຕົ້ນຕໍແລ້ວ ວຽກທີ່ໄດ້ຮັບມາໂດຍປະລິຍາຍ (ສະຫມັກໃຈ ຫລື ບໍ່ສະຫມັກໃຈ) ແມ່ນ ເສີບນໍ້າຊາ-ກາເຟໃນເວລາທີ່ມີແຂກມາຫ້ອງການ, ອະນາໄມຫ້ອງນໍ້າຂອງຫ້ອງການ, ເຮັດວຽກສ່ວນຕົວໃຫ້ຫົວຫນ້າ (ເຊັ່ນ: ໄປຮັບລູກ, ຮັບເມຍ, ວຽກຄອບຄົວ, ....), ແຕ່ງກິນ ແລະ ເຫຍັ້ນເຫລົ້າ-ເບຍເວລາຫ້ອງການມີງານລ້ຽງ, ແລະ ອື່ນໆ.

          ຖ້າເບິ່ງໃຫ້ດີ ການເຮັດວຽກດັ່ງກ່າວ ກໍ່ມີຫລາຍລັກສະນະ, ພະນັກງານບາງຄົນ ກໍ່ສະຫມັກໃຈເຮັດ ແລະ ບາງຄົນກໍ່ຖືກຂໍຮ້ອງ ຫລື ສັ່ງໃຫ້ເຮັດໂດຍເພື່ອນຮ່ວມງານ, ຜູ້ບັງຄັບບັນຊາ ຫລື ນາຍໃຫຍ່ ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດຂັດໄດ້. ແຕ່ການສະຫມັກໃຈເຮັດວຽກເກີນຫນ້າທີ່ ແມ່ນມີແຮງຈູງໃຈມາຈາກຫລາຍສາຍເຫດ ເຊັ່ນ ຢາກສ້າງຄວາມສຳພັນອັນດີກັບເພື່ອນຮ່ວມງານ, ຢາກເອົາໃຈນາຍ, ຖ້າເຮັດວຽກເກັ່ງ ແລະ ຖືກຍ້ອງແຮງຂຶ້ນໃຈ. ໃນກໍລະນີເຮັດວຽກຫລາຍເກີນຫນ້າທີ່ໂດຍສະຫມັກໃຈ ບາງຄັ້ງກໍ່ເກີດຜົນເສຍຫລາຍກວ່າຜົນດີ ເຊັ່ນ ອາດຖືກມອບວຽກເພີ່ມຂຶ້ນເລື້ອຍໆ (ເພາະເຫັນວ່າເຮັດໄດ້), ຖືກເພື່ອນຮ່ວມງານຊັງ, ຕົນເອງກໍ່ກົດດັນຖ້າເຮັດເກີນຄວາມສາມາດ ແລະ ບໍ່ມີເວລາສ່ວນຕົວ, ສຸດທ້າຍກໍ່ອາດສົ່ງຜົນເສຍຫາຍແກ່ຕົນເອງ ແລະ ບໍລິສັດຖ້າເຮັດບໍ່ໄດ້ ຫລື ຕົນເກີດເຈັບປ່ວຍຂຶ້ນມາ.

ບໍ່ໄດ້ຮັບສະຫວັດດິການເວລາຖືພາ, ເກີດລູກ ຫລື ຫລຸລູກ

ສະຫວັດດິການແບບນີ້ລະບຸໄວ້ໃນກົດຫມາຍແຮງງານຂອງເກືອບທຸກປະເທດ ໂດຍສະເພາະ ການອະນຸຍາດໃຫ້ຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງສາມາດພັກການໄດ້ໃນໄລຍະໃດຫນຶ່ງ ກ່ອນ ແລະ ຫລັງເກີດລູກ ຫລື ຫລຸລູກ ແຕ່ຍັງໄດ້ຮັບເງິນເດືອນປົກກະຕິ. ເຊິ່ງກຳນົດເວລາໃນການພັກກໍ່ແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະປະເທດ.

ສໍາລັບບ້ານເຮົາ ກົດຫມາຍແຮງງານ (ມາດຕາ 98) ອະນຸຍາດໃຫ້ ຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງມີສິດໄດ້ພັກວຽກກ່ອນ ແລະ ຫລັງອອກລູກຢ່າງຫນ້ອຍ 105 ວັນ, ແຕ່ຢ່າງຫນ້ອຍຕ້ອງໄດ້ພັກວຽກບໍ່ຫລຸດ 42 ວັນ ຫລັງຈາກອອກລູກ. ໃນກໍລະນີລູກຝາແຝດໃຫ້ພັກຢ່າງຫນ້ອຍ 120 ວັນ. ໃນເວລາພັກວຽກນັ້ນ ຜູ້ກ່ຽວໄດ້ຮັບເງິນເດືອນ ຫລື ຄ່າແຮງງານເຕັມຕາມປົກກະຕິຈາກຜູ້ໃຊ້ແຮງງານ. ພາຍຫລັງອອກລູກ ໃນໄລຍະ 1 ປີ ລົງມາ ລູກຈ້າງເພດຍິງມີສິດພັກວຽກ 1 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມື້ ເພື່ອໃຫ້ນົມ ຫລື ເບິ່ງແຍງລູກ ແລະ ມີສິດພັກເອົາລູກໄປສັກຢາກັນພະຍາດຕາມລະບຽບການ. ລູກຈ້າງ ຫລື ພະນັກງານເພດຍິງທີ່ຫລຸລູກ ຫລື ລູກຕາຍໃນທ້ອງຈະໄດ້ພັກຕາມການກຳນົດຂອງແພດ ໂດຍໄດ້ຮັບເງິນເດືອນ ຫລື ຄ່າແຮງງານປົກກະຕິ ເຊັ່ນກັນ.

ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ຍັງມີສະພາບໃນຫລາຍປະເທດ ຫລື ແມ່ນແຕ່ບາງຫົວຫນ່ວຍແຮງງານໃນບ້ານເຮົາ ທີ່ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງໄດ້ພັກກ່ອນ ແລະ ຫລັງຄອດຕາມໃນໄລຍະຕາມທີ່ກົດຫມາຍລະບຸໄວ້, ບາງບ່ອນບໍ່ໄດ້ເງິນເດືອນເຕັມໃນໄລຍະພັກ. ໃນປະເທດຈີນ ບໍລິສັດຫລາຍບ່ອນບໍ່ເລືອກເອົາຜູ້ຍິງທີ່ຄາດວ່າຈະຖືພາໃຫ້ຜ່ານເຂົ້າຮອບສຳພາດວຽກ, ຫລາຍບ່ອນຖາມເລື່ອງການວາງແຜນຄອບຄົວ, ກວດການຕັ້ງຄັນ ຫລື ເຊັນສັນຍາວ່າຈະບໍ່ຖືພາ, ມອບໃຫ້ເຮັດວຽກຫນັກ ຫລື ເຮັດວຽກຫມົດມື້ ແລະ ອື່ນໆ, ການກະທຳທີ່ກ່າວມານີ້ແມ່ນຜິດກົດຫມາຍແຮງງານໃນ ສປປ ລາວ ມາດຕາ 100 ກ່ຽວກັບການບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ກະທຳຕໍ່ແຮງງານເພດຍິງ.

ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຜູ້ຂຽນເອງຍັງບໍ່ໄດ້ສຶກສາລະອຽດວ່າ ບ້ານເຮົາມີການກຳນົດບໍ່ ວ່າ ໃນກໍລະນີແມ່ຍິງ (ຫລື ລູກ) ເສຍຊີວິດລະຫວ່າງຄອດ ເງິນຕ້ອງຈ່າຍໃຫ້ໃຜ? ແລະ ໃນນັ້ນມີການກຳນົດຈຳນວນລູກມີຊີວິດ ເພື່ອອະນຸຍາດໃຫ້ໄດ້ຮັບສະຫວັດດິການຖືພາ ແລະ ເກີດລູກ ຫລືບໍ່ ຫລືມີຈັກຄົນກະໄດ້ສະຫວັດດິການຄືເກົ່າ?

ນໍາໃຊ້ແຮງງານເພດຍິງ (ທີ່ຖືພາ ຫລື ມີລູກນ້ອຍ) ບໍ່ສອດຄ່ອງກັບກົດຫມາຍ

ມາດຕາ 97 ຂອງກົດຫມາຍແຮງງານລາວ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ນໍາໃຊ້ແຮງງານເພດຍິງທີ່ຖືພາ ຫລື ໃນໄລຍະລ້ຽງລູກນ້ອຍທີ່ມີອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 1 ປີ ເຮັດວຽກເທິງຮ້ານທີ່ມີຄວາມສູງກວ່າ 2 ແມັດ, ວຽກຍົກ ແລະ ລາກແກ່ດ້ວຍມື, ແບກ, ຫາມ, ຫາບ ວັດຖຸສິ່ງຂອງທີ່ມີນໍ້າຫນັກເກີນ 10 ກິໂລ, ວຽກກາງຄືນ, ວຽກເພີ່ມໂມງ ແລະ ວຽກໃນວັນພັກ, ວຽກທີ່ຕ້ອງໄດ້ຢືນເປັນເວລາ 2 ຊົ່ວໂມງຕິດຕໍ່ກັນ ແລະ ວຽກທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ໃນສາລະບານວຽກອັນຕະລາຍ.

ໃນຊົນນະບົດ, ເພດຍິງຍັງຖືກຈ້າງໃຫ້ເຮັດວຽກສ່ຽງໄພ ຕົວຢ່າງ ເປັນແຮງງານກີດຢາງພາລາໃນຕອນເຊົ້າມືດ, ນາຍຈ້າງໃຊ້ວຽກໂດຍບໍ່ຄຳນຶງວ່າ ຜູ້ໃຊ້ແຮງງານຍິງຕ້ອງເດີນທາງກັບເຮືອນຕອນເດິກຄົນດຽວໃນກໍລະນີເຮືອນຢູ່ຫ່າງໄກສອກຫລີກ ແລະ ອື່ນໆ.  

ຖືກລ່ວງລະເມີດທາງເພດຢູ່ບ່ອນເຮັດວຽກ

ເຖິງວ່າການລ່ວງລະເມີດທາງເພດຈະສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ກັບທັງເພດຊາຍ ແລະ ຍິງ, ແຕ່ເຮົາກໍ່ບໍ່ສາມາດປະຕິເສດໄດ້ວ່າມັນເກີດຂຶ້ນກັບເພດຍິງເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ການລ່ວງລະເມີດທາງເພດນີ້ ທີ່ຈິງແລ້ວມີຄວາມຫມາຍທີ່ກວ້າງຫລາຍ ມັນແມ່ນການລ່ວງລະເມີດທາງກາຍ ວາຈາ ແລະ ສາຍຕາ ແລະ ແນ່ນອນມັນລວມໄປຮອດ ການຂົ່ມຂືນ ແລະ ພະຍາຍາມຂືນໃຈ ແມ່ນແຕ່ການສໍາຜັດ ການເຂົ້າມາໃກ້ເກີນໄລຍະຫ່າງອັນຄວນ, ການເບິ່ງ ຫລື ວິຈານຮູບຮ່າງ-ຮ່າງກາຍຂອງເພດຍິງ ການເວົ້າຈາ ຫລື ອີເມລ ທີ່ສະແດງອອກເລື່ອງເພດ ແລະ ເຫດການອື່ນໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຖືກກະທຳຮູ້ສຶກອຶດອັດ ກໍ່ຖືເປັນການລະເມີດທາງເພດ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ໃນບ້ານເຮົາ ສິ່ງທີ່ເຫັນ ແລະ ໄດ້ຍິນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິໃນບ່ອນເຮັດວຽກ ຫລື ວົງເຫລົ້າ ແມ່ນການເວົ້າ ຫລື ເລົ່າເລື່ອງຕະຫລົກກ່ຽວກັບເລື່ອງເພດ ຫລື ມີເນື້ອໃນແອບແຝງກ່ຽວກັບເພດສຳພັນ ຕໍ່ຫນ້າເພດຍິງ ເຊິ່ງບາງຄັ້ງກໍ່ເຮັດໃຫ້ເພດຍິງອຶດອັດ. ຜູ້ຂຽນຍັງມີຄຳຖາມວ່າ ຜູ້ຍິງຄົນອື່ນຮູ້ສຶກອຶດອັດຄືກັບຜູ້ຂຽນບໍ່ ເວລາທີ່ຕ້ອງຢູ່ໃນສະພາບແບບນັ້ນ ຫລື ມ່ວນຊື່ນໄປກັບເລື່ອງຕະຫລົກດັ່ງກ່າວໂດຍບໍ່ໄດ້ຄິດຫຍັງ.

ໄລ່ອອກແບບບໍ່ເປັນທຳ

ໃນບາງປະເທດມີ ກົດຫມາຍທີ່ຫ້າມນາຍຈ້າງໄລ່ຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງອອກໃນໄລຍະ 6 ເດືອນ ກ່ອນເກີດລູກ ແລະ 8 ອາທິດຫລັງເກີດລູກ, ແຕ່ບາງປະເທດກໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ແມ່ຍິງທີ່ຖືກໄລ່ອອກສາມາດຟ້ອງສານໄດ້ ແລະ ນາຍຈ້າງຕ້ອງຈ່າຍຄ່າຊົດເຊີຍຖ້າເຮັດແບບນັ້ນ. ໃນກໍລະນີ ແມ່ຍິງຖືກກົດດັນໃຫ້ອອກວຽກ ເມື່ອຮູ້ວ່າຖືພາ ຫລື ຫາກໍ່ເກີດລູກໃຫມ່ ກໍ່ມີການປັບໄຫມເຊັ່ນກັນ. ນີ້ກໍ່ເຊັ່ນກັນ, ຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງໃນບ້ານເຮົາຈະຕ້ອງໄດ້ຊອກຮູ້ຕື່ມ.

           
ນີ້ເປັນພຽງບາງສ່ວນຂອງສະພາບທີ່ເກີດຂຶ້ນຕໍ່ກັບຜູ້ອອກແຮງງານເພດຍິງ ທີ່ເຫັນທົ່ວໄປໃນບ້ານເຮົາ ກໍ່ຄື ປະເທດອື່ນ ແລະ ໃນຖານະເປັນຜູ້ຍິງ ເຮົາຄວນໄດ້ສຶກສາຕື່ມ ບໍ່ແມ່ນພຽງເພື່ອໃຫ້ຮູ້ ແຕ່ມັນຈະເປັນພື້ນຖານໃຫ້ຕົນເອງໃນການເຈລະຈາຕໍ່ລອງເງື່ອນໄຂການເຮັດວຽກ ແລະ ເລືອກບ່ອນເຮັດວຽກທີ່ຕົນຄິດວ່າເປັນທຳ ແລະ ເສຍປຽບນ້ອຍທີ່ສຸດ. ເຮົາຍັງໂຊກດີຫລາຍກວ່າບາງປະເທດ ເພາະຢ່າງຫນ້ອຍກໍ່ມີກົດຫມາຍເປັນບ່ອນອີງໃນການປົກປ້ອງເຮົາ ສ່ວນໃນພາກປະຕິບັດນັ້ນ ກໍ່ຂຶ້ນກັບວ່າເຮົາຈະຕັດສິນໃຈເຮັດວຽກນຳໃຜ ແລະ ຮັບເງື່ອນໄຂທີ່ປະຕິບັດຕໍ່ເຮົາໄດ້ຫລືບໍ່, ແຕ່ຂໍໃຫ້ມີຄວາມຫວັງວ່າ ນາຍຈ້າງທີ່ດີ ແລະ ມີຄວາມເປັນທຳກໍ່ມີຫລາຍ (ຖ້າຊອກຫາ) ແລະ ອີກທາງຫນຶ່ງກໍ່ຄື ການເປັນນາຍຕົນເອງ. ການເກີດມາເປັນຜູ້ຍິງບໍ່ແມ່ນກໍາເວນ ແຕ່ເປັນພອນອັນປະເສີດ.

ບົດຄວາມນີ້ຂຽນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາງດ້ານວິຊາການ, ກະລຸນາເຄົາລົບສິດທິທາງປັນຍາ ແລະ ໃຫ້ຄວາມເຫັນຢ່າງສ້າງສັນດ້ວຍ

ເຈົ້າ ຫລື ຄົນໃນຄອບຄົວເຈົ້າຮູ້ຫນັງສືບໍ່? (Measuring Literacy Rate in Laos)

ເຈົ້າ ຫລື ຄົນໃນຄອບຄົວເຈົ້າຮູ້ຫນັງສືບໍ່? ຟັງເບິ່ງຄືເປັນຄໍາຖາມທຳມະດາ ແຕ່ມີນໍ້າຫນັກໃກ້ຄຽງກັບຄໍາຖາມວ່າ ເຈົ້າເປັນຄົນທຸກບໍ່? ຄໍາຕອບຂອງຄຳຖາມເຫລົ່ານີ້ອາດສະທ້ອນເຖິງຫນ້າຕາທາງສັງຄົມຂອງຜູ້ຕອບຢ່າງຫລີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້. ຄວາມຮູ້ສຶກບໍ່ຕ່າງຫຍັງກັບບຸກຄົນ ຫລື ຄົວເຮືອນ ຖ້າຄໍາຖາມນີ້ຖືກຖາມໃນລະດັບບ້ານ ເມືອງ ແຂວງ ຫລື ປະເທດ ວ່າປະຊາກອນຂອງຕົນຈັກສ່ວນຮ້ອຍທີ່ຮູ້ຫນັງສື. ອີກດ້ານຫນຶ່ງ, ຄໍາຕອບພວກນີ້ມື້ີນີ້ ເຮົາຈະມາລົມກ່ຽວກັບອັດຕາການຮູ້ຫນັງສື ແລະ ວິທີເກັບກຳຂໍ້ມູນດັ່ງກ່າວໃນບ້ານເຮົາ ບົນພື້ນຖານທີ່ວ່າ ຖ້າເຮົາຮູ້ຈັກທີ່ມາຂອງຂໍ້ມູນ ເຮົາຈະຕີຄວາມຫມາຍຂອງມັນໄດ້ດີກວ່າ.

ອັດຕາຮູ້ຫນັງສື (literacy rate)
ໃນສັງຄົມຫນຶ່ງ, ອັດຕາການຮູ້ຫນັງສືຂອງປະຊາກອນສະແດງເຖິງຜົນສຳເລັດຂອງການສຶກສາຂັ້ນປະຖົມ ຫລື ແຜນງານສົ່ງເສີມການຮູ້ຫນັງສື ມັນບອກເຖິງຄວາມສາມາດຂອງປະຊາຊົນໃນການໃຊ້ທັກສະຂອງຕົນເພື່ອດຳລົງຊີວິດປະຈໍາວັນ ແລະ ການປະກອບສ່ວນຂອງພວກເຂົາໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມ.

ໃນທິດສະດີ ຄວາມຫມາຍແຄບຂອງການຮູ້ຫນັງສື ແມ່ນ "ຄວາມສາມາດຂອງບຸກຄົນໃນການອ່ານ ແລະ ຂຽນປະໂຫຍກສັ້ນທີ່ງ່າຍດາຍຫນຶ່ງກ່ຽວກັບຊີວິດຕົນເອງດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈ".

ຂໍ້ມູນວ່າໃຜຮູ້ຫນັງສືແດ່ເພື່ອນຳມາຄິດໄລ່ນັ້ນ ໄດ້ມາຈາກ 2 ວິທີ ຄື: ການສອບຖາມຫົວຫນ້າຄົວເຮືອນ ຫລື ຜູ້ກ່ຽວ (Self-declared literacy) ແລະ ການທົດສອບຄວາມສາມາດຜູ້ກ່ຽວ (Tested literacy). ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ທັງສອງວິທີໃຊ້ຕົ້ນທຶນໃນການເກັບກໍາແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ຄຸນນະພາບຂອງຂໍ້ມູນກໍ່ແຕກຕ່າງກັນ. ການຖາມວ່າຜູ້ກ່ຽວຮູ້ຫນັງສື (ອ່ານອອກຂຽນໄດ້) ບໍ່ ນັ້ນ ມັກນຳໄປສູ່ການລາຍງານເກີນຄວາມເປັນຈິງ ຍ້ອນຫລາຍເຫດຜົນ, ຫລາຍຄົນບອກວ່າຕົນຮູ້ຫນັງສືເພາະສາມາດຂຽນຊື່ຕົນເອງໄດ້ ແລະ ຫລາຍຄົນກະບໍ່ຢາກຍອມຮັບວ່າຕົນບໍ່ຮູ້ຫນັງສື, ໃນຂະນະດຽວກັນຜູ້ລົງປະເມີນແຕ່ລະຄົນກໍ່ອາດປະຕິບັດຂັ້ນຕອນ-ວິທີການປະເມີນແຕກຕ່າງກັນ, ຄວາມຜິດພາດເຫລົ່ານີ້ອາດສົ່ງຜົນຕໍ່ຄຸນນະພາບຂອງຕົວຊີ້ວັດດ້ານອັດຕາການຮູ້ຫນັງສື.

ຕົວຊີ້ວັດ ແລະ ແຫລ່ງຂໍ້ມູນການຮູ້ຫນັງສືໃນລາວ (Literacy indicators and sources in Laos)
ໃນເປົ້າຫມາຍການພັດທະນາທີ່ສໍາຄັນ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມ 5 ປີ ຄັ້ງທີ 8 ແລະ ເປົ້າຫມາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ (SDG) ກໍ່ໄດ້ລວມເອົາ ການຮູ້ຫນັງສື ແລະ ການຄິດໄລ່ເລກຂອງຊາວຫນຸ່ມ (15-24) ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່ (15 ຂຶ້ນໄປ), ໃນນັ້ນ ການຮູ້ຫນັງສືກວມເອົາຄວາມສາມາດໃນການອ່ານ, ຂີດຂຽນ ແລະ ຄິດໄລ່ເລກ. ການສຳຫລວດສຳຄັນທີ່ສະຫນອງຂໍ້ມູນປະເພດນີ້ປະກອບມີ: ການສຳຫລວດດັດສະນີຫມາຍສັງຄົມ (ຄັ້ງທີ 1 ແລະ ຄັ້ງທີ 2), ການສຳຫລວດປະຊາກອນ ປີ 2015, ແລະ ການສຳຫລວດການໃຊ້ຈ່າຍໃນຄົວເຮືອນ ຄັ້ງທີ 6.

ເມື່ອນໍາໄປເບິ່ງວິທີການເກັບກຳຂໍ້ມູນຂອງແຕ່ລະການສຳຫລວດແລ້ວພົບວ່າ ທັງການສຳຫລວດປະຊາກອນ ແລະ ການໃຊ້ຈ່າຍຄົວເຮືອນ ແມ່ນ ປະເມີນການຮູ້ຫນັງສືຂອງປະຊາກອນແບບ Self-declared ໂດຍໃຫ້ຫົວຫນ້າຄອບຄົວ ຫລື ຜູ້ກ່ຽວເປັນຜູ້ປະເມີນຕົນເອງ. ສ່ວນການສຳຫລວດດັດສະນີຫມາຍສັງຄົມ ປີ 2011 ແມ່ນເລັງໃສ່ທົດສອບ (Tested) ຄວາມສາມາດໃນການອ່ານຂອງຍິງ ແລະ ຊາຍຫວ່າງອາຍຸ 15-49 ປີ ແລະ ການພັດທະນາການຂອງເດັກອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 5 ປີ (ບໍ່ແນ່ໃຈວ່າການສຳຫລວດຄັ້ງທີສອງ ໃນປີຜ່ານມາ ໄດ້ປັບປຸງວິທີການ ນິຍາມ ແລະ ຫວ່າງອາຍຸບໍ່).

ການປະເມີນຕົນເອງ ທຽບກັບ ການທົດສອບ (Self-declared vs Tested literacy in Laos)
ສອງມື້ກ່ອນ ຜູ້ຂຽນບັງເອີນໄປອ່ານເອກະສານລາຍງານການສຳຫລວດທີ່ດີເລີດສະບັບຫນຶ່ງ ເວົ້າລະອຽດກ່ຽວກັບການຮູ້ຫນັງສືໃນ ສປປ ລາວ ປີ 2001 ຫລື Lao National Literacy Survey, ເຊິ່ງເປັນປີທີ່ຜູ້ຂຽນຫາກະຈົບຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ. ການສຳຫລວດນີ້ກວມເອົາ ຂໍ້ມູນຂອງ 8,100 ຄົວເຮືອນ ແລະ ທົດສອບການຮູ້ຫນັງສືຂອງຄົນລາວຈຳນວນ 5,976 ຄົນ ໃນ 18 ແຂວງທົ່ວປະເທດລາວ. ຜົນຂອງການສຳຫລວດສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ: ການປະເມີນອັດຕາການຮູ້ຫນັງສືໃນ ສປປ ລາວ ແມ່ນເກີນຄວາມເປັນຈິງຫລາຍ, ຄວາມຜິດດ່ຽງລະຫວ່າງ Self-declared ແລະ Tested literacy ແມ່ນສູງເຖິງ 27% ຫມາຍຄວາມວ່າ ອັດຕາການຮູ້ຫນັງສືຕາມການປະເມີນຕົນເອງໃນໄລຍະນັ້ນແມ່ນ 72% ແຕ່ເວລາປະເມີນໂດຍການທົດສອບບຸກຄົນກຸ່ມເກົ່າພົບວ່າມີພຽງ 45% ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ສາມາດອ່ານອອກ ແລະ ຂຽນໄດ້ແທ້ໆ. ຜົນການຄົ້ນຄວ້ານີ້ ຍັງໃຫ້ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບລະບົບການສຶກສາໃນໄລຍະນັ້ນວ່າ:
- ປະມານ 88% ຂອງຜູ້ທີ່ເຂົ້າຮຽນປະຖົມ 4 ປີ ຈະໄດ້ຄວາມຮູ້ພື້ນຖານໃນການອ່ານ ແລະ ຂຽນ
- ປະມານ 40% ຂອງຜູ້ທີ່ຈົບປໍ 4 ສາມາດອ່ານ, ຂຽນ ແລະ ໄລ່ເລກໄດ້
- ປະມານ 53% ຂອງຜູ້ຈົບ ປໍ 5 ສາມາດອ່ານ, ຂຽນ ແລະ ຄິດໄລ່ເລກໄດ້.

ສະນັ້ນ ຜູ້ຂຽນເອງກໍ່ຢາກແລກປ່ຽນນໍາທ່ານຜູ້ອ່ານ ຖ້າມີຂໍ້ມູນອື່ນເພີ່ມເຕີມໃສ່ອັນທີ່ຂາດ ໃຫ້ເຂົ້າໃຈແຈ້ງກວ່າເກົ່າ (ບໍ່ແນ່ໃຈວ່າມີການສຳຫລວດລັກສະນະນີ້ມີອີກບໍ່ ພາຍຫລັງ 2001). ໂດຍສ່ວນຕົວແລ້ວເຫັນວ່າ Tested literacy ແມ່ນມີຄວາມຈຳເປັນ ເພື່ອຕິດຕາມພັດທະນາການສຶກສາຂັ້ນພື້ນຖານໃນບ້ານເຮົາ.

ບົດຄວາມນີ້ຂຽນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາງດ້ານວິຊາການ, ກະລຸນາເຄົາລົບສິດທິທາງປັນຍາ ແລະ ໃຫ້ຄວາມເຫັນຢ່າງສ້າງສັນດ້ວຍ

ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມ: ຖອດຖອນບົດຮຽນຈາກປະເທດໃກ້ຄຽງ (social assistance: learning from neighboring countries)

ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມ ຫລື social assistance ຖືເປັນຮູບແບບຫນຶ່ງຂອງການສະຫນອງການປົກປ້ອງທາງສັງຄົມ (social protection) ແກ່ຄົນທຸກຍາກ ແລະ ຜູ້ບອບບາງທາງສັງຄົມ ເພື່ອເພີ່ມລາຍຮັບ ແລະ ປັບປຸງມາດຖານການດຳລົງຊີວິດຂອງພວກເຂົາໃຫ້ດີຂຶ້ນ. ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມ ແຕກຕ່າງຈາກການປະກັນສັງຄົມ (social security), ມັນເປັນຮູບແບບທີ່ຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດບໍ່ຕ້ອງປະກອບສ່ວນຫຍັງ ແຕ່ແມ່ນລັດເປັນຜູ້ຈ່າຍ. 

ປະເພດຂອງການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມ

ການຊ່ວຍເຫລືອແບບນີ້ສາມາດເປັນໄດ້ທັງໃນຮູບເງິນ ຫລື ບໍ່ແມ່ນເງິນ. ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ແມ່ນການສະຫນັບສະຫນູນໂດຍກົງດ້ານລາຍໄດ້ແກ່ຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ. ໃນຂະນະທີ່ ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນ ຫມາຍເຖິງ ການສະຫນອງສິນຄ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ (ເຊັ່ນ ອາຫານ) ຫລື ການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການພື້ນຖານ (ເຊັ່ນ ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການສຶກສາ) （GoL-ILO，October 2015）.

ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ແລະ ບໍ່ແມ່ນການເງິນ

ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ເລີ່ມກາຍມາເປັນທີ່ນິຍົມຫລາຍຂຶ້ນ ຍ້ອນສາຍເຫດຫລາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ມັນງ່າຍແກ່ການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ບໍ່ສິ້ນເປືອງຕົ້ນທຶນບໍລິຫານ; ບໍ່ຕ້ອງການສາງເກັບມ້ຽນ ຫລື ລະບົບພະລາທິການທີ່ຊັບຊ້ອນ (ບໍ່ຄືການເກັບມ້ຽນອາຫານ); ໃນເວລາສຸກເສີນກໍ່ສາມາດຂະຫຍາຍຂອບເຂດການຊ່ວຍເຫລືອໄດ້ທັນທີ; ແລະ ຮູບການນີ້ກໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມຂອງຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ ຍ້ອນມັນສາມາດໂອນຜ່ານທະນາຄານ ແລະ ຫ້ອງການໄປສະນີໄດ້ ໂດຍທີ່ພວກເຂົາບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມາຢືນລຽນແຖວຖ້າຮັບ ເຊິ່ງເປັນການຫລຸດຜ່ອນຄວາມອັບອາຍ ແລະ ເພີ່ມກຽດໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ. ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ຍັງສົ່ງຜົນກະທົບທາງບວກແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດ ໃນຮູບຂອງການກະຕຸ້ນເສດຖະກິດ ແລະ ຕະຫລາດແຮງງານໃນທ້ອງຖິ່ນ ຜ່ານການໃຊ້ຈ່າຍ ຫລື ການໃຊ້ແຮງງານຂອງຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ. ເຮົາສາມາດສະຫນອງການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນໄດ້ ທັງແບບມີເງື່ອນໄຂ (ເຊັ່ນ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດໃຫ້ໄປໃຊ້ບໍລິການດ້ານສາທາລະນະສຸກ ຫລື ການສຶກສາ) ຫລື ບໍ່ມີເງື່ອນໄຂ.

ຖ້າວ່າການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນຫາກມີຂໍ້ໄດ້ປຽບຫລາຍຢ່າງ, ເປັນຫຍັງການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນຍັງຄົງເປັນທີ່ນິຍົມຢູ່?. ເຖິງວ່າຈະມີຫລັກຖານຢັ້ງຢືນຢ່າງຫນັກແຫນ້ນໃນລະດັບສາກົນກໍ່ຕາມ, ຜູ້ຕັດສິນບັນຫາຫລາຍທ່ານໃນປະເທດທີ່ມີລາຍຮັບປານກາງ ແລະ ຕໍ່າ ກໍ່ຍັງມີຄວາມຮູ້ສຶກມີອັກຄະຕິຕໍ່ກັບການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນຢູ່. ຜູ້ຄັດຄ້ານອ້າງວ່າ ຄົນທຸກອາດບໍ່ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ເມື່ອໄດ້ເງິນແລ້ວອາດຈະບໍ່ໃຊ້ເງິນດັ່ງກ່າວໄປຕາມຈຸດປະສົງທີ່ຄາດໄວ້. ພວກເຂົາຍົກໃຫ້ເຫັນວ່າ ເງິນຊ່ວຍເຫລືອອາດຖືກນຳໄປຊື້ສິ່ງຂອງທີ່ຟຸມເຟືອຍ ແລະ ບໍ່ຈຳເປັນ ເຊັ່ນ ເຫລົ້າ ແລະ ຢາສູບ, ມັນອາດບໍ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ຄົນຊອກວຽກເຮັດ ແລະ ສ້າງໃຫ້ເກີດນິດໄສເອື່ອຍອີງ. ຜູ້ທີ່ສະຫນັບສະຫນູນການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບບໍ່ແມ່ນເງິນ ໃຫ້ເຫດຜົນວ່າ ການຊ່ວຍເຫລືອແບບນີ້ຊ່ວຍຮັບປະກັນວ່າ ມັນຈະຖືກນຳໄປໃຊ້ຕາມຈຸດປະສົງທີ່ວາງໄວ້, ຍົກຕົວຢ່າງ ການສະຫນອງອາຫານເສີມແກ່ເດັກໃນຄອບຄົວທຸກຍາກ ເປັນວິທີທີ່ດີກວ່າ ເພື່ອປັບປຸງຜົນໄດ້ຮັບທາງໂພຊະນາການ ເມື່ອທຽບກັບການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ. ນອກນັ້ນ, ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນຍັງດີກວ່າເພາະເປັນການຄັດເລືອກຜູ້ຮັບປະໂຫຍດໄປໃນໂຕ ຍ້ອນຜູ້ທີ່ມີຖານະດີກວ່າອາດຈະບໍ່ສົນໃຈມາວົນນຳຂັ້ນຕອນຕ່າງໆເພື່ອຮັບເອົາການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບສິນຄ້າ ຫລື ການບໍລິການໃດຫນຶ່ງ ເມື່ອທຽບກັບການໄປຮັບຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ (ທີ່ມີຄ່າ ແລະ ມີລັກສະນະຄ່ອງຕົວກວ່າ). ບໍ່ພຽງເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າກຸ່ມເປົ້າຫມາຍທີ່ເຮົາຢາກໃຫ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີອຳນາດຕັດສິນໃຈໃນຄົວເຮືອນ ເຊັ່ນ ເດັກ, ແມ່ຍິງ ແລະ ຄົນພິການ, ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນ ຈະເປັນວິທີທີ່ດີກວ່າ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການນັ້ນໆໄປຮອດໄປເຖິງຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດແທ້. ສຸດທ້າຍນີ້, ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບບໍ່ແມ່ນເງິນ ຍັງເຮັດວຽກໄດ້ດີກວ່າ ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ໂດຍສະເພາະໃນສະຖານະການສຸກເສີນ, ເມື່ອຕະຫລາດຖືກບິດເບືອນ ເຊັ່ນ ໃນໄລຍະເກີດເຫດ ຫລື ພາຍຫລັງໄພພິບັດທາງທໍາມະຊາດ ຫລື ວິກິດການດ້ານອາຫານ.

ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນປະເທດໃກ້ຄຽງ

ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມຖືກນຳມາໃຊ້ເປັນເຄື່ອງມືອັນຫນຶ່ງ ເພື່ອບັນລຸເປົ້າຫມາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມໃນຫລາຍປະເທດຢູ່ອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ມີການນໍາໃຊ້ການຊ່ວຍເຫລືອທັງໃນຮູບເງິນ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເງິນ. ສ່ວນຫລາຍແລ້ວ ແມ່ນການຊ່ວຍເຫລືອແບບມີເງື່ອນໄຂ ແລະ ພົວພັນກັບການແກ້ໄຂຄວາມບໍ່ຫມັ້ນຄົງ ແລະ ຄວາມສ່ຽງທີ່ກຸ່ມຜູ້ມີຄວາມບອບບາງທາງສັງຄົມພວມປະເຊີນຢູ່ ກຸ່ມຄົນດັ່ງກ່າວຕົ້ນຕໍແມ່ນ ແມ່ມານ, ເດັກນ້ອຍ, ຄົນພິການ ແລະ ຄົນຊະລາ. ສາມປະເທດທີ່ເຮົາຈະຍົກຂຶ້ນມາເວົ້າແມ່ນ ຟິລິບປິນ, ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ.

ໃນຟິລິບປິນ, ແຜນງານທີ່ເປັນຂົວຕໍ່ສຳລັບຄອບຄົວຟິລິບປິນ (ຫລື Pantawid Pamilyang Pilipino Programme) ແມ່ນໂຄງການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນ ເຊິ່ງໃນປີ 2014 ໂຄງການນີ້ໄດ້ໃຫ້ບໍລິການແກ່ຜູ້ຮັບປະໂຫຍດຈຳນວນ 4.46 ລ້ານຄອບຄົວ ແລະ ມີງົບປະມານລວມ 62.6 ຕື້ ເປໂຊ (0.5% ຂອງຈີດີພີ). ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນດັ່ງກ່າວ ເປັນການຊ່ວຍເຫລືອແບບມີເງື່ອນໄຂ ຍົກຕົວຢ່າງ ຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດທີ່ເປັນແມ່ມານຕ້ອງເຂົ້າຮັບການກວດສຸຂະພາບກ່ອນ ແລະ ຫລັງຄອດ; ການເກີດລູກຕ້ອງໄປຮັບບໍລິການຢູ່ສະຖານສາທາລະນະສຸກ ຫລື ມີຜູ້ຊ່ວຍຄອດທີ່ເປັນມືອາຊີບຢູ່ນຳ; ເດັກອາຍຸ 0-5 ປີ ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບຢາວັກແຊັງ ແລະ ກວດສຸຂະພາບເປັນປົກກະຕິ; ເດັກນັກຮຽນປະຖົມຕ້ອງໄດ້ຮັບຢາຖ່າຍພະຍາດປີລະສອງຄັ້ງ; ເດັກນ້ອຍອາຍຸລະຫວ່າງ 3 ຫາ 5 ປີ ຈະຕ້ອງຢູ່ບ່ອນລ້ຽງເດັກ ຫລື ເຂົ້າໂຮງຮຽນອານຸບານ ແລະ ຮັກສາອັດຕາການໄປຮຽນ 85%; ແລະ ເດັກອາຍຸລະຫວ່າງ 6 ຫາ 18 ປີ ຕ້ອງເຂົ້າໂຮງຮຽນ ແລະ ຮັກສາອັດຕາການໄປຮຽນ 85% ເຊັ່ນກັນ.

• -       ແຜນງານທີ່ເປັນຂົວຕໍ່ນີ້ ຖືກຮັບຮູ້ວ່າໄດ້ປັບປຸງການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກໃຫ້ແກ່ເດັກ, ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາຢູ່ໃນໂຮງຮຽນ, ແລະ ຫລຸດຜ່ອນບັນຫາແຮງງານເດັກ. ການປະເມີນຜົນກະທົບຂອງແຜນງານນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນດັ່ງກ່າວ ບໍ່ໄດ້ສ້າງໃຫ້ເກີດການເອື່ອຍອີງ ຫລື ເປັນສິ່ງດຶງດູດທີ່ຜິດປົກກະຕິແຕ່ຢ່າງໃດ. ຍົກຕົວຢ່າງ ຜູ້ໃຫຍ່ໃນຄອບຄົວນັ້ນໆ ກໍ່ຍັງຄົງຊອກວຽກເຮັດຢ່າງຫ້າວຫັນ.
• -       ໃນແງ່ທັດສະນະຄະຕິຂອງຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ, ພໍ່-ແມ່ເດັກໃນແຜນງານນີ້ແມ່ນມີທັດສະນະອັນດີຕໍ່ກັບອະນາຄົດຂອງລູກພວກເຂົາ. ໃນບັນດາຄອບຄົວທີ່ຢູ່ໃກ້ເສັ້ນຄວາມທຸກຍາກ, ເຮົາເຫັນວ່າ ຄອບຄົວຜູ້ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດ ມີລະດັບຄວາມທຸກຍາກ (ຕາມການປະເມີນຕົນເອງ) ຕໍ່າກວ່າ ຄວາມທຸກຍາກຂອງຄອບຄົວຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດເຖິງ 7%（Schelzig，2015）.

ໃນປະເທດໄທ, ລັດຖະບານກໍ່ໄດ້ເລີ່ມນໍາໃຊ້ການຊ່ວຍເຫລືອໃນຮູບເງິນແບບບໍ່ມີເງື່ອນໄຂ, ລວມມີ ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອແກ່ຄອບຄົວຂອງເດັກອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 12 ເດືອນ ເຊິ່ງແຜນງານດັ່ງກ່າວໄດ້ເລີ່ມດຳເນີນການໃນປີ 2015. ການຊ່ວຍເຫລືອປະກອບມີ ເງິນຈຳນວນ 600 ບາດ ຫລື 19 ໂດລາ ແກ່ຄອບຄົວທີ່ມີລາຍໄດ້ຫນ້ອຍກວ່າ 3,000 ບາດ ຫລື 89 ໂດລາ ຕໍ່ ເດືອນ. ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອເດັກດັ່ງກ່າວ ຄາດວ່າຈະຊ່ວຍເດັກເກີດໃຫມ່ໄດ້ 135,768 ຄົນ ທົ່ວປະເທດ ໃນສົກປີ 2015/16 ນີ້（Sricharatchanya，2016）. 

• -       ນອກຈາກເງິນຊ່ວຍເຫລືອເດັກແລ້ວ, ເພື່ອເປັນເຄື່ອງມືໃນການແຈກຢາຍລາຍໄດ້ຄືນໃຫມ່ແກ່ຄົນທຸກຍາກ ແລະ ກະຕຸ້ນເສດຖະກິດ, ລັດຖະບານໄທໃນປີ 2016 ຍັງໄດ້ອະນຸມັດ ການແຈກເງິນຄັ້ງດຽວແບບບໍ່ມີເງື່ອນໄຂ ໃຫ້ແກ່ຄອບຄົວທີ່ມີລາຍໄດ້ຕໍ່ານຳອີກ. ຄົນທີ່ຫາເງິນໄດ້ຫນ້ອຍກວ່າ 30,000 ບາດ ຫລື 846 ໂດລາ ຕໍ່ປີ ຈະໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫລືອເປັນເງິນ 3,000 ບາດ ຫລື 86 ໂດລາ, ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ທີ່ຫາເງິນໄດ້ລະຫວ່າງ 30,000 ຫາ 100,000 ບາດ (846 ຫາ 2,821 ໂດລາ) ຕໍ່ປີ ຈະໄດ້ຮັບເງິນຊ່ວຍເຫລືອ 1,500 ບາດ (42ໂດລາ). ການຊ່ວຍເຫລືອດັ່ງກ່າວແມ່ນຈັດສັນໃຫ້ 5.8 ລ້ານຄົນ, ເຊິ່ງບໍ່ລວມເອົາຊາວນາທີ່ໄດ້ຮັບເງິນອຸດຫນຸນຈາກລັດຖະບານໃນວົງເງິນ 1.5 ຕື້ໂດລາ ທີ່ໄດ້ຮັບການອະນຸມັດໄປແລ້ວຫວ່າງມໍ່ໆມານີ້ （Press，2016）.

ຢູ່ຫວຽດນາມ, ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມແມ່ນສຸມໃສ່ໃຫ້ເງິນແກ່ກຸ່ມຄົນທີ່ມີຄວາມບອບບາງທາງສັງຄົມຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຫາລາຍໄດ້ພຽງພໍເພື່ອລ້ຽງຊີບ, ເຊັ່ນ ຄົນຊະລາທີ່ບໍ່ມີຄອບຄົວເບິ່ງແຍງ, ຄົນພິການ ແລະ ຜູ້ບໍ່ມີເງື່ອນໄຂເຮັດວຽກ, ກຳພ້າທີ່ຍັງເປັນເດັກ ຫລື ຢູ່ໃນໄວຫນຸ່ມ, ແລະ ຄົນທຸກທີ່ຕ້ອງລ້ຽງລູກຜູ້ດຽວ (ບໍ່ມີຜົວ ຫຼື ເມຍຢູ່ນຳ).

• -       ມາດຕະການດ້ານການຊ່ວຍເຫລືອສັງຄົມໃນຫວຽດນາມ ໄດ້ຮັບການຄາດຄະເນວ່າ ສາມາດຫລຸດຜ່ອນອັດຕາຄວາມທຸກຍາກໄດ້ພຽງ 1.9 ເປີເຊັນ, ເຊິ່ງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງການໃຊ້ຈ່າຍພາກລັດເຂົ້າໃນການຊ່ວຍເຫລືອສັງຄົມທີ່ມີລະດັບຕໍ່າ ແລະ ຈຶ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ມີອັດຕາການປົກຫຸ້ມທີ່ຕໍ່າ ແລະ ມີມູນຄ່າການຊ່ວຍເຫລືອຂະຫນາດນ້ອຍ (12 ໂດລາ ຕໍ່ ເດືອນ).
• -       ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ຄຽງຄູ່ກັບເລື່ອງລາຍຈ່າຍພາກລັດແມ່ນ ບັນຫາກ່ຽວກັບລະບົບການເຮັດວຽກ ເຊັ່ນ ພະນັກງານພາກສະຫນາມຕ້ອງຮັບວຽກຫນັກ, ພະນັກງານລັດຢູ່ທ້ອງຖິ່ນຈຳຕ້ອງເຮັດທັງວຽກປະຊາສຳພັນ ແລະ ເບີກຈ່າຍເງິນ, ປະຊາຊົນເອງກໍ່ຕ້ອງກະກຽມເອກະສານຫລາຍຢ່າງເພື່ອຢັ້ງຢືນວ່າຕົນມີເງື່ອນໄຂ-ມາດຖານທີ່ຈະໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫລືອ, ລະບົບການຕຳຫນິສົ່ງຂ່າວແມ່ນຍັງບໍ່ທັນເຂັ້ມແຂງ, ລະບົບຂໍ້ມູນເພື່ອການບໍລິຫານ (MIS) ແມ່ນຍັງມີລັກສະນະງ່າຍດາຍ ແລະ ບໍ່ມີການຫມູນໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໃຫມ່, ການທົດສອບເພື່ອຫາຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ (Proxy Mean Test) ກໍ່ມີຄວາມຜິດພາດສູງ, ແລະ ກົນໄກໃນການປະເມີນຄວາມພິການກໍ່ຍັງບໍ່ດີເທົ່າທີ່ຄວນ. ສະນັ້ນ, ສິ່ງສຳຄັນສຳລັບຫວຽດນາມໃນເວລານີ້ ແມ່ນການຊອກຫາບັນດາທາງເລືອກຕ່າງໆເພື່ອປະຕິຮູບລະບົບການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມລະດັບຊາດ（Kiddet al.，2016）.

ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນບ້ານເຮົາ

ເມື່ອສົມທຽບກັບປະເທດເພື່ອນບ້ານແລ້ວ, ການສະຫນອງການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມແກ່ຄົນທຸກຍາກ ແລະ ຜູ້ມີຄວາມບອບບາງທາງສັງຄົມ ຍັງບໍ່ທັນແຜ່ຫລາຍໃນ ສປປ ລາວ. ການສະຫນອງທີ່ມີໃນປະຈຸບັນ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນການຊ່ວຍເຫລືອທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນ ເຊັ່ນ ການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກໂດຍຜ່ານກອງທຶນສຸຂະພາບຜູ້ທຸກຍາກ (Health Equity Fund); ການເຂົ້າໂຮງຮຽນບໍ່ເສຍຄ່າ (ລັດຈ່າຍເງິນຄ່າບໍລິຫານໂຮງຮຽນເພື່ອລຶບລ້າງຄ່າເທີມ) ແລະ ທຶນການສຶກສາແກ່ນັກຮຽນມັດທະຍົມທີ່ມາຈາກຄອບຄົວທຸກຍາກ; ອາຫານໃນໂຮງຮຽນສຳລັບນັກຮຽນຊັ້ນປະຖົມ ແລະ ມັດທະຍົມໃນເມືອງທີ່ດ້ອຍໂອກາດ, ແລະ ການບັນເທົາທຸກໄລຍະສັ້ນແກ່ຜູ້ປະສົບເຄາະຈາກໄພທຳມະຊາດ. ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ການຊ່ວຍເຫລືອໃນປະຈຸບັນແມ່ນຍັງມີຂະຫນາດຈຳກັດ; ປະລິມານເງິນຊ່ວຍເຫລືອບໍລິຫານໂຮງຮຽນຍັງບໍ່ພຽງພໍໃຫ້ລຶບລ້າງພາລະຄ່າເທີມຂອງພໍ່-ແມ່ນັກຮຽນໄດ້ເທື່ອ; ຈຳນວນທຶນການສຶກສາທີ່ສະຫນອງໃຫ້ແກ່ນັກຮຽນທຸກຍາກຍັງມີຫນ້ອຍ; ແລະ ອາຫານໃນໂຮງຮຽນກໍ່ມີໃຫ້ສະເພາະນັກຮຽນປະຖົມ ແລະ ມັດທະຍົມຢູ່ບາງເມືອງເທົ່ານັ້ນ.

ການປຶກສາຫາລືລະດັບຊາດບົນພື້ນຖານການປະເມີນ (ABND) ກ່ຽວກັບການປົກປ້ອງທາງສັງຄົມໃນ ສປປ ລາວ ທີ່ຫາກໍ່ສຳເລັດຫວ່າງມໍ່ໆມານີ້（GoL-ILO，October 2015）ແນະນຳວ່າ ບັນດາການຊ່ວຍເຫລືອທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນທີ່ມີຢູ່ (ເຊັ່ນ ເງິນບໍລິຫານໂຮງຮຽນ, ທຶນການສຶກສາ, ອາຫານໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ກອງທຶນປະກັນສັງຄົມແຫ່ງຊາດ ເຊິ່ງລວມມີ ກອງທຶນບໍານານ) ຄວນໄດ້ຮັບການປະເມີນ ຫລື ສຶກສາຢ່າງເຫມາະສົມ ກ່ອນທີ່ລັດຖະບານຈະຕັດສິນໃຈວ່າຈະຂະຫຍາຍ ແລະ ປັບປຸງການສະຫນອງການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໄປໃນຮູບແບບໃດ. ເອກະສານ ABND ຍັງເນັ້ນຫນັກຕື່ມວ່າ ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນຮູບເງິນແກ່ເດັກ ແລະ ຄົນຊະລາອາດເປັນຫົນທາງທີ່ດີອັນຫນຶ່ງໃນການຫລຸດຜ່ອນຄວາມທຸກຍາກ, ສ້າງຄວາມສາມາດຂອງທຶນມະນຸດ ແລະ ສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງແກ່ການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດແບບມີສ່ວນຮ່ວມ. ແຕ່ບົດລາຍງານດັ່ງກ່າວຍັງເຕືອນວ່າ ຈະຕ້ອງໄດ້ສຶກສາຜົນກະທົບຢ່າງຮອບຄອບກ່ອນຈະຕັດສິນໃຈຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນງານໃດຫນຶ່ງ. 

ສຳລັບການຊ່ວຍເຫລືອທາງການເງິນແກ່ເດັກ, ທ່າມກາງສະພາບຫຍຸ້ງຍາກດ້ານງົບປະມານຂອງລັດຖະບານ ແລະ ຍັງຂາດ ປະສົບການໃນການສະຫນອງການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມ, ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອລ້າແກ່ເດັກທຸກຄົນໃນປະເທດນັ້ນ ອາດບໍ່ແມ່ນທາງເລືອກໃນໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນສຳລັບ ສປປ ລາວ. ທາງເລືອກທີ່ເຫມາະສົມ ແລະ ຫນ້າດຶງດູດກວ່າອາດແມ່ນການປະສົມປະສານລະຫວ່າງການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນຮູບເງິນທີ່ແນໃສ່ຄົນທຸກຍາກ ແລະ ເປັນແບບມີເງື່ອນໄຂທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ໃສ່ກັບການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການທາງສັງຄົມ ເຊັ່ນ ການສຶກສາ ແລະ ສາທາລະນະສຸກ.

ສຳລັບຄັງບໍານານທີ່ບໍ່ຮຽກຮ້ອງການປະກອບສ່ວນຈາກຜູ້ຮັບປະໂຫຍດ ຫລື ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອລ້າແກ່ຄົນຊະລາທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກລະບົບປະກັນສັງຄົມທີ່ເປັນທາງການ, ມັນອາດຈະເປັນການດີກວ່າຖ້າເຮົາຈະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອສະເພາະແຕ່ຄົນທີ່ບອບບາງທີ່ສຸດໃນສັງຄົມ ກໍ່ຄື ຄົນຊະລາທີ່ທຸກຍາກ ແລະ/ຫລື ບໍ່ມີຄອບຄົວເບິ່ງແຍງ, ຫລັງຈາກນັ້ນຈຶ່ງຄ່ອຍຂະຫຍາຍໄປເຖິງຄົນຊະລາທຸກຄົນຕາມແຜນໄລຍະຍາວ. ນອກຈາກນັ້ນ, ການຊ່ວຍເຫລືອຄົນຊະລາໃນຮູບທີ່ບໍ່ແມ່ນເງິນ ເຊັ່ນ ການຮັກສາສຸຂະພາບ ສາມາດເຮັດໃຫ້ເຂັ້ມແຂງໄດ້ ໂດຍການປັບປຸງກອງທຶນສຸຂະພາບຜູ້ທຸກຍາກ.

ສະຫລຸບແລ້ວ, ປະສົບການຈາກບັນດາປະເທດເພື່ອນບ້ານ ເຊັ່ນ ຟິລິບປິນ, ໄທ ແລະ ຫວຽດນາມ ສາມາດຊ່ວຍໃນການອອກແບບແຜນງານການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນຮູບເງິນຢູ່ ສປປ ລາວ ໃນອະນາຄົດ. ໂດຍທຳມະຊາດຂອງມັນແລ້ວ, ການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອລ້າຈະຊ່ວຍເພີ່ມສະຫວັດດິການໃຫ້ແກ່ຄົນທີ່ມີຄວາມບອບບາງທາງສັງຄົມ. ນອກຈາກຈະເປັນການຊ່ວຍເຫລືອບຸກຄົນໃນຍາມທີ່ເຂົາຕ້ອງການແລ້ວ, ແຜນງານການໃຫ້ເງິນຊ່ວຍເຫລືອລ້າແກ່ເດັກ ຫລື ຄົນຊະລາທີ່ຖືກຂະຫຍາຍອອກໃນວົງກວ້າງນັ້ນ ຈະສາມາດກະຕຸ້ນເສດຖະກິດທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເພີ່ມຜະລິດຕະພາບຂອງແຮງງານໄດ້.  ຢ່າງໃດກໍ່ດີ, ເມື່ອມີການສະຫນອງເງິນຊ່ວຍເຫລືອລ້າໃນສັງຄົມ ຄວາມຕ້ອງການສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການກໍ່ຈະເພີ່ມຂຶ້ນໄປນຳ, ເຊິ່ງມັນອາດຈະພາໃຫ້ເກີດບັນຫາເງິນເຟີ້ໄດ້ ຖ້າຫາກບໍ່ມີການຕອບສະຫນອງຈາກພາກການຜະລິດ. ຍ້ອນເຫດຜົນນີ້, ການຊ່ວຍເຫລືອທາງສັງຄົມໃນຮູບເງິນ ຈະຕ້ອງດຳເນີນໄປຄຽງຄູ່ກັບບັນດານະໂຍບາຍການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດ ແລະ ການດຸ່ນດ່ຽງເສດຖະກິດມະຫາພາກ.

ບົດຄວາມນີ້ຂຽນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາງດ້ານວິຊາການ, ກະລຸນາເຄົາລົບສິດທິທາງປັນຍາ ແລະ ໃຫ້ຄວາມເຫັນຢ່າງສ້າງສັນດ້ວຍ

ຄົນເມືອງ ແລະ ການມີວຽກເຮັດງານທຳ (Urban people and their employment)

ອີງຕາມການຄາດຄະເນຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ, ຈໍານວນປະຊາກອນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງ (ຄົນເມືອງ) ໃນປະເທດດ້ອຍພັດທະນາໃນທົ່ວໂລກຈະເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 5​,000 ລ້ານຄົນ ໃນປີ 2050 ໃນຂະນະທີ່ ຈໍານວນຄົນຊົນນະບົດຈະຄ່ອຍໆຫລຸດລົງຈົນຫນ້ອຍກວ່າ 3,000 ລ້ານຄົນ. ແນວໂນ້ມການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຄົນເມືອງ ຢູ່ບ້ານເຮົາກໍ່ມີລັກສະນະດຽວກັນ, ເຫັນວ່າ ຈຳນວນຄົນເມືອງເພີ່ມຂຶ້ນ ຈາກ 17% ໃນປີ 1995 ມາເປັນ 32.9% ໃນປີ 2015 ເຊິ່ງເປັນໄປໃນທິດດຽວກັນກັບການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງປະຊາກອນລວມ.

ການກຳນົດຄວາມເປັນຕົວເມືອງ

ອີງຕາມສູນສະຖິຕິແຫ່ງຊາດ, ບ້ານທີ່ເປັນບ້ານຕົວເມືອງແມ່ນຕ້ອງປະກອບມີ 3 ໃນ 5 ເງື່ອນໄຂ ຄື ບ້ານຕັ້ງຢູ່ເຂດເທດສະບານເມືອງ ຫລື ແຂວງ; ຫລາຍກວ່າ 70% ຂອງຄົວເຮືອນແມ່ນີໄຟຟ້າໃຊ້; ຫລາຍກວ່າ 70% ຂອງຄົວເຮືອນມີນໍ້າປະປາໃຊ້; ບ້ານມີເສັ້ນທາງເຂົ້າເຖິງ ສາມາດທຽວໄດ້ຕະຫລອດປີ ແລະ ບ້ານມີຕະຫລາດຊື້-ຂາຍຕະຫລອດວັນ. ສ່ວນບ້ານທີ່ບໍ່ໄດ້ຕາມເງື່ອນໄຂທີ່ກ່າວມາ ແມ່ນຖືກຈັດຢູ່ໃນປະເພດບ້ານຊົນນະບົດ. ສະນັ້ນ, ຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານທີ່ມີຄົບ 3 ເງື່ອນໄຂ ຫລື ຫລາຍກວ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນ ຄົນເມືອງ ໃນກໍລະນີຂອງບ້ານເຮົາ.

ການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຈຳນວນຄົນເມືອງ

ການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຈຳນວນຄົນເມືອງ ບອກຄວາມຫມາຍ ໄດ້ 2 ຢ່າງ ຄື: (1) ມີການເຄື່ອນຍ້າຍຂອງຄົນຈາກຊົນນະບົດມາສູ່ຕົວເມືອງເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ (2) ການພັດທະນາຕົວເມືອງມີຄວາມຄືບຫນ້າຫລາຍຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ເຂດນັ້ນກາຍເປັນຄົນເມືອງ.

ຄວາມຫນ້າແຫນ້ນຂອງປະຊາກອນ ຖືເປັນຕົວຊີ້ວັດຫນຶ່ງຂອງການຫັນເປັນຕົວເມືອງ, ເມື່ອປຽບທຽບຕົວເລກທີ່ໄດ້ຈາກການສຳຫລວດພົນລະເມືອງໃນປີ 2005 ແລະ 2015 ແລ້ວ ເຫັນວ່າ ບາງແຂວງມີຄວາມຫນາແຫນ້ນຂອງພົນລະເມືອງທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ເຊັ່ນ ແຂວງໄຊສົມບູນ, ບໍ່ແກ້ວ, ສາລະວັນ, ສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ພົ້ນເດັ່ນກວ່າຫມູ່ ແມ່ນ ນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ. ຍ້ອນຫຍັງໃນນະຄອນຫລວງວຽງຈັນ ຈຶ່ງມີຄົນອາໄສຢູ່ຢ່າງຫນາແຫນ້ນ ແລະ ແຕກໂຕນກັບແຂວງອື່ນໆຫລາຍແທ້?

ເມືອງທີ່ເປັນຕົວເມືອງໃນປະຈຸບັນ

ປະເທດເຮົາມີທັງຫມົດ 148 ເມືອງທົ່ວປະເທດ, ໃນນັ້ນ ມີ 18 ຕົວເມືອງ ທີ່ມີປະຊາກອນຢ່າງຫນ້ອຍ 50% ເປັນຄົນເມືອງ ສ່ວນ 130 ເມືອງທີ່ເຫລືອ ແມ່ນມີຄົນຊົນນະບົດເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ການເປັນຕົວເມືອງ ບໍ່ພຽງແຕ່ສະແດງເຖິງຄວາມສະດວກສະບາຍຂອງປະຊາຊົນໃນການເຂົ້າເຖິງສິ່ງອຳນວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ການບໍລິການພື້ນຖານ (ເສັ້ນທາງ, ໄຟຟ້າ, ນໍ້າປະປາ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ສຸກສາລາ) ແຕ່ຍັງຫມາຍເຖິງ ໂອກາດໃນການປະກອບກິດຈະການ ແລະ ການມີວຽກເຮັດງານທໍາພາຍໃນເມືອງເຫລົ່ານີ້ນໍາອີກ.

ຕົວເມືອງ ແລະ ການມີວຽກເຮັດງານທຳ

ຜົນການສຳຫລວດພົນລະເມືອງປີ 2015 ໃຫ້ຮູ້ວ່າມີປະຊາຊົນທີ່ມີອາຍຸ 10 ປີຂຶ້ນໄປມີ 5,131,036 ຄົນ ໃນນັ້ນ ຢູ່ໃນກຳລັງແຮງງານ ຈຳນວນ 3,547,852 ຄົນ ເຊິ່ງ 1,122,583 ຄົນ ອາໄສຢູ່ຕົວເມືອງ 2,157,005 ຄົນ ຢູ່ຊົນນະບົດມີເສັ້ນທາງ ແລະ ອີກ 268,264 ຄົນ ອາໄສຢູ່ຊົນນະບົດບໍ່ມີເສັ້ນທາງ. ທີ່ຫນ້າສົນໃຈແມ່ນ ອັດຕາການຫວ່າງງານ ໃນຕົວເມືອງ ແມ່ນ 3.7% ຂອງກຳລັງແຮງງານໃນຕົວເມືອງ ເຊິ່ງສູງກວ່າຢູ່ຊົນນະບົດທີ່ມີເສັ້ນທາງ ແລະ ບໍ່ມີເສັ້ນທາງ ຄື 1.4% ແລະ 1% ຕາມລຳດັບ. ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເປັນແນວນັ້ນ?

ນອກຈາກ ອັດຕາການຫວ່າງງານທີ່ສູງກວ່າແລ້ວ, ປະເພດຂອງການຈ້າງງານຍັງມີລັກສະນະທີ່ແຕກຕ່າງກັນນຳອີກ. ໃນຊົນນະບົດ ແຮງງານຈະເຮັດວຽກໃນ 2 ຮູບແບບ ຄື ເຮັດວຽກໃຫ້ຕົນເອງ ແລະ ເຮັດວຽກໃຫ້ຄອບຄົວບໍ່ໄດ້ຄ່າຈ້າງ ເຊິ່ງຄາດວ່າຈະແມ່ນຂະແຫນງກະສິກໍາເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ແຕ່ໃນຕົວເມືອງ ສັດສ່ວນຜູ້ເຮັດວຽກນໍາລັດ, ລັດວິສາຫະກິດ, ບໍລິສັດເອກະຊົນ ແລະ ເປັນນາຍຈ້າງ ຈະມີສັດສ່ວນຫລາຍກວ່າໃນຊົນນະບົດ. 

ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມີອັດຕາການຫວ່າງງານໃນຕົວເມືອງສູງ

ອີງຕາມທິດສະດີເສດຖະສາດ, ຊ່ອງຫວ່າງດ້ານຄ່າຈ້າງງານລະຫວ່າງຕົວເມືອງ ແລະ ຊົນນະບົດ ເປັນສາຍເຫດຕົ້ນຕໍໃຫ້ເກີດຄວາມຄາດຫວັງກ່ຽວກັບລາຍໄດ້ທີ່ສູງກວ່າ ເຮັດໃຊ້ຄົນຊົນນະບົດ ພາກັນຍົກຍ້າຍເຂົ້າມາໃນຕົວເມືອງ, ເມື່ອອັດຕາການຍົກຍ້າຍເຂົ້າມາໃນຕົວເມືອງ ສູງກວ່າອັດຕາການສ້າງວຽກເຮັດງານທຳໃນຕົວເມືອງ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດການຫວ່າງງານ. ແລະ ເມື່ອແບ່ງການຈ້າງງານໃນຕົວເມືອງອອກເປັນສອງພາກສ່ວນ ຄື ການຈ້າງງານໃນລະບົບ ແລະ ການຈ້າງງານນອກລະບົບ, ເຮົາຈະພົບວ່າ ຄົນທີ່ຍົກຍ້າຍຈາກຊົນນະບົດມາຢູ່ໃນຕົວເມືອງສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວເຮັດວຽກໃນເສດຖະກິດນອກລະບົບ ແລະ ໂອກາດໃນການປ່ຽນໄປເຮັດວຽກໃນລະບົບກໍ່ມີຫນ້ອຍ. ນີ້ແມ່ນວົງຈອນທີ່ມີທາງແກ້ບໍ່? ຈະຫລຸດຜ່ອນຊ່ອງຫວ່າງຄວາມແຕກໂຕນ ແລະ ການຍົກຍ້າຍຈາກຊົນນະບົດໄດ້ຄືແນວໃດ?

ບົດຄວາມນີ້ຂຽນຂຶ້ນ ເພື່ອເປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາງດ້ານວິຊາການ, ກະລຸນາເຄົາລົບສິດທິທາງປັນຍາ ແລະ ໃຫ້ຄວາມເຫັນຢ່າງສ້າງສັນດ້ວຍ